Tác giả: tiengvietmenyeu

Tiếng Việt mến yêu

Tại·sao chúng·ta cần xác·định ranh·giới của các từ·ngữ trong câu·văn Việt.

Xác·định ranh·giới của các từ·ngữ trong câu·văn để Tiếng Việt trở·nên trong sáng để làm gì?
Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.

Nội·dung:

Xác·định ranh·giới của các từ·ngữ trong câu·văn Tiếng Việt (tiếng·nói & chữ·viết) được hiểu là phân·biệt rõ·ràng từ đơn, từ kép và từ ghép. Nói cách khác, xác·định ranh·giới từ (word boundary) là xác·định từ (word) và âm·tiết (syllable).

A. Những bất·lợi (disadvantage) của việc không phân·biệt từ và âm·tiết:
Việc không phân·biệt rõ·ràng từ (word) và âm·tiết (syllable) trong ngôn·ngữ Việt dẫn đến nhiều vấn·đề về phát·triển ngôn·ngữ Việt cũng như trong giao·tiếp bằng Tiếng Việt (tiếng·nói & chữ·viết), làm cho Tiếng Việt trở·nên kém chính·xác, kém trong sáng và khó có·thể hiểu đúng để có·thể làm đúng:
1. Ý·nghĩa câu·văn không rõ·ràng, tối·nghĩa, gây hiểu·lầm…
2. Làm·giảm·đi (reduce) tính chính·xác, tốc·độ đọc và hiểu của người·đọc (reader).

B. Những lợi·ích (advantage) của việc phân·biệt từ và âm·tiết:
1. Giúp việc dịch tự·động hoặc chuyển·ngữ tự·động nguồn thông·tin vô·cùng dồi·dào, phong·phú và miễn·phí về mọi vắn·đề thuộc mọi ngành khoa·học, kỹ·thuật, chính·trị, kinh·tế, giáo·dục, y·tế, vv., trên Liên·mạng·toàn·cầu (Internet) từ bất·cứ ngôn·ngữ nào trên thế·giới sang Tiếng Việt được nhanh·chóng·hơn và thêm chính·xác hoặc ít·nhất cũng giảm·thiểu thời·gian dịch·thuật.
2. Tiền·đề cho việc thiết·lập một cơ·chế thích·hợp nhằm giúp ngôn·ngữ Việt được ổn·định và rõ·ràng, tạo điều·kiện để Tiếng Việt trở·thành một ngôn·ngữ mang tính khoa·học, và sánh·vai cùng các ngôn·ngữ phát·triển khác trên thế·giới.
3. Định·hình cho hướng phát·triển của ngôn·ngữ Việt trong nhiều lãnh·vực khác nhau, nhất là lãnh·vực tự·động·hoá (automatize) và rô·bô·hoá (robotize) trong tương·lai.

– · o o O o o · – Đọc tiếp Tại·sao chúng·ta cần xác·định ranh·giới của các từ·ngữ trong câu·văn Việt.

Cần quan·tâm đến thuật·ngữ khoa·học phổ·thông trong sách báo nói·chung và sách khoa·học cho trẻ·em nói·riêng.

Thuật ngữ khoa học phổ thông trong sách báo nói chung và sách khoa học cho trẻ em nói riêng.
Tác giả: Nguyễn Việt Long.

Các bạn từng nghe đến loài cá voi sát thủ chưa? Cứ nghe tên thì chắc rất nhiều người là nạn nhân của nó. Nhưng tìm mãi trên báo mạng và sách vở gần như không thấy nói “gã sát thủ” ấy ăn thịt người, mà chỉ chuyên ăn thịt các loài cá khác, kiểu như “cá voi sát thủ xé xác cá mập” hay “cá voi sát thủ săn sư tử biển”… Quả là thiên vị và bất công: đây là loài duy nhất được phong danh xưng “sát thủ”, mặc dù nó không ăn thịt người (trừ vài trường hợp cá biệt), trong khi bao nhiêu loài cá dữ ăn thịt người lại không đạt được “tước hiệu” đình đám ấy. Thật chả khác nào phong danh hiệu đại kiện tướng cờ vua cho một người thỉnh thoảng mới chơi vài nước cờ đơn giản. Ngoài cái tên dữ tợn đó, nó còn có một cái tên khác cũng ấn tượng không kém: cá hổ kình! (Có nhiều loài cá khác cũng được gọi là cá hổ không thuộc lớp Thú như cá voi). Tra cứu thêm ta biết rằng thậm chí cá hổ kình không phải là cá voi, mà là cá heo (thuộc họ Cá heo Delphinidae, bộ Cá voi Cetacea). Thì ra thủ phạm của những danh xưng ngoáo ộp ấy là việc cắm đầu cắm cổ dịch cái tên tiếng Anh killer whale và tên tiếng Hán (trong tiếng Hán thì kình chỉ động vật thuộc bộ Cá voi, nếu Việt hóa thì lẽ ra phải là cá kình hổ). Chả lẽ mình cứ bắt chước một cách máy móc ngôn ngữ khác (họ dùng đã quen đến mức khó đổi dù có khi không hợp lý lắm)? Chúng ta nên gọi đúng tên của nó là cá heo voi hoặc cá heo hổ. Đọc tiếp Cần quan·tâm đến thuật·ngữ khoa·học phổ·thông trong sách báo nói·chung và sách khoa·học cho trẻ·em nói·riêng.

Dấu ngang·cách (dash), dấu ngang·nối (hyphen): nhận·diện và sử·dụng

DẤU GẠCH NGANG (–), DẤU GẠCH NỐI (-): NHẬN DIỆN VÀ SỬ DỤNG

Tác giả: ỨNG QUỐC CHỈNH (NXB Đại học Sư phạm)

Gạch ngang và gạch nối tưởng như đã rõ ràng và không có gì phải bàn thêm. Tuy nhiên trong thực tế, vẫn còn nhiều lẫn lộn khi sử dụng, kể cả trong các xuất bản phẩm. Những nhầm lẫn đó đó do nhiều nguyên nhân: có thể do tác giả, do người nhập dữ liệu, do biên tập, do chế bản hoặc do diện tích nhỏ trong khi trình bày ở các sản phẩm quảng cáo,… Do vậy, những vấn đề về dấu gạch ngang và dấu gạch nối cần được phân tích lại, phân tích thêm và đưa ra hướng giải quyết hợp lí.

I. KHÁI NIỆM

1. Dấu gạch ngang

Theo Đại từ điển tiếng Việt (Nguyễn Như Ý chủ biên, trang 701, NXB Văn hóa – Thông tin, 1999): “Gạch ngang dt. Dấu (–), dài hơn gạch nối; thường dùng để tách riêng ra thành phần chú thích thêm trong câu; viết ghép một tổ hợp hai hay nhiều tên riêng, hai hay nhiều số cụ thể; đặt ở đầu dòng nhằm viết các phần liệt kê, các lời đồi thoại; còn gọi là Dấu gạch ngang”.

Một vài vấn đề nảy sinh và lưu ý: Không nhầm giữa dấu gạch ngang với đường gạch ngang (gạch thành một đường dài, ngang). Phân biệt dấu gạch ngang giữa (–) với dấu gạch ngang dưới (_). ­­Có lẽ do dấu gạch ngang dưới ít được sử dụng trong thực tế nên người ta thường dùng dấu gạch ngang thay cho cách gọi đầy đủ là: dấu gạch ngang giữa. (?)

2. Dấu gạch nối

Theo Đại từ điển tiếng Việt, (Nguyễn Như Ý chủ biên, trang 701, NXB Văn hóa – Thông tin, 1999): “Gạch nối dt. Dấu (-), ngắn hơn gạch ngang; thường dùng để nối những thành tố đã được viết rời của từ đa tiết phiên âm; còn gọi là Dấu gạch nối”.

Cần chú ý phân biệt dấu gạch nối với dấu nối trong âm nhạc (không có chữ gạch) – Dấu nối – dấu nhạc có hình cung nối hai hay nhiều nốt cùng cao độ, cùng tên, chỉ sự kéo dài trường độ của một âm. Đọc tiếp Dấu ngang·cách (dash), dấu ngang·nối (hyphen): nhận·diện và sử·dụng

Người Nhật tuy sử·dụng một phần Hán-tự trong chữ·viết Kanji của họ, nhưng văn·hoá Nhật không hề bị vẩn·đục với những lợn·cợn Trung·hoa.

Hãy trả·lại ý·nghĩa đích·thực của “từ Hán-Việt”

1. Tiếng/từ Hán-Việt theo đúng ý·nghĩa là gì?
2. Tiếng/từ Việt·nồm hay tiếng/từ Nồm là gì? Chúng khác với tiếng/từ Hán-Việt ra·sao?
3. Người Nhật tuy sử·dụng một phần Hán-tự trong chữ·viết Kan·ji của họ, nhưng văn·hoá Nhật không hề bị vẩn·đục với những lợn·cợn Trung·hoa.

Chúng·ta có·thể học-hỏi gì nơi Người Nhật trong việc đưa đất·nước thoát·khỏi vòng kiềm·toả của văn·hoá Hán-tự — Nền văn·hoá nô·dịch đi·kèm·theo thứ chữ ô·vuông mang tính áp·đặt một chiều?

Chúng·ta cần hỏi và học cách đánh·giá văn·hoá Trung·hoa theo cái·nhìn của Người Nhật và cách nhìn, phân·tích cái hay, cái dở của Hán-tự, văn·hoá Trung·hoa theo nhãn·quan khoa·học của người Tây·phương (Western people). Người Nhật tuy sử·dụng một phần Hán-tự trong chữ·viết Kan·ji của họ do số âm·tiết hạn·hẹp của tiếng Nhật, thế·nhưng, văn·hoá Nhật không hề bị vẩn·đục với những lợn·cợn Trung·hoa. Người Nhật xem·xét, học-hỏi văn·hoá Trung·hoa bằng một tinh·thần “gần bùn nhưng chẳng hôi tanh mùi bùn” và với thái·độ “kính nhi viễn chi”. Đọc tiếp Người Nhật tuy sử·dụng một phần Hán-tự trong chữ·viết Kanji của họ, nhưng văn·hoá Nhật không hề bị vẩn·đục với những lợn·cợn Trung·hoa.

Từ Việt·nồm hay từ Nồm là gì?

Từ Việt·nồm hay từ Nồm là gì?
Đặng Hải Nguyên.

Người Việt (Vietnamese) từ ngàn xưa đã có tiếng·nói riêng của mình. Tiếng Việt (Vietnamese) có từ·pháp riêng, ngữ·pháp riêng, cú·pháp riêng, văn·phạm riêng và có cả chữ·viết (script) riêng— đó là chữ “nòng·nọc”— trước khi bị Trung·hoa đô·hộ.

Tiếng Nôm là tiếng thường được chúng·ta gọi là tiếng thuần Việt— gồm tiếng Kinh (Việt) và tiếng gốc Nam-Á— chúng·ta có 7.164 tiếng Nôm đơn (chỉ tính những tiếng có·ý·nghĩa và  chưa tính những tiếng không·ý·nghĩa) và được ghi bằng 31.577 Nôm-tự hay ký·tự Nôm (Nôm character) tuỳ theo ý·nghĩ của mỗi tiếng. Ví·dụ:
Tiếng (sound) ‘lu·xu·bu’ là một tiếng Nôm có·ý·nghĩa, do ba tiếng không·ý·nghĩa ‘lu’, ‘xu’ và bu’ hợp·thành. Các nhà ngôn·ngữ (linguist) gọi “lu·xu·bu” là từ đa·âm·tiết (polysyllabic word), nói chính·xác hơn là từ tam·âm·tiết (trisyllabic word) gồm·có ba âm·tiết (syllable) ‘lu’, ‘xu’ và bu’.
Tiếng ‘rực·rỡ’ là một tiếng Nôm có·ý·nghĩa, do hai tiếng ‘rực’ và ‘rỡ’ hợp·thành. Các nhà ngôn·ngữ gọi từ “rực·rỡ” là từ lưỡng·âm·tiết (disyllabic word) gồm·có ‘rực’ là âm·tiết có·ý·nghĩa (meaningful syllable) và ‘rỡ’ là âm·tiết  không·ý·nghĩa (meaningless syllable).
Cùng một tiếng (sound) ‘rực·rỡ’, nhưng ngày nay và ngày xưa ghi bằng hai loại chữ·viết (script) khác nhau. Ngày nay, sử·dụng hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái (quốc-ngữ nay) để ghi tiếng Việt, chúng·ta ghi là “rực·rỡ”. Ngày xưa, sử·dụng “hệ·thống chữ·viết dùng ký·tự Hán” (Chinese character script system) để ghi tiếng Việt, chúng·ta  ghi là “𤊧 𠒦”; đây là Nôm-tự (quốc-ngữ xưa), chữ Việt, do Người Việt·nam tạo·ra, không phải chữ Hán. Người Trung·hoa (Chinese) có xem cũng chẳng hiểu là gì. Nó chẳng khác gì khi ta so·sánh từ “rực·rỡ” với “rucro” trong “hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái (alphabetic script system) La·tinh hoặc hy·lạp! Người Anh, Người Pháp có đọc, hoặc xem “rucro” cũng chẳng hiểu gì cả! Đọc tiếp Từ Việt·nồm hay từ Nồm là gì?

Khái·lược Về Văn·học Chữ Nôm Ở Việt Nam

Khái Lược Về Văn Học Chữ Nôm Ở Việt Nam – GS. TSKH. Nguyễn Quang Hồng
 

Ngay từ đầu Công nguyên cho đến suốt 1000 năm Bắc thuộc sau đó, các dân tộc trên đất nước Việt Nam đã sống trong quá trình cộng cư với nhau và cả với người Hán từ phương Bắc đến. Trải qua quá trình cộng cư này cùng với sự tiếp xúc với chữ Hán và văn hóa Hán, các dân tộc Việt Nam đã dần dần chủ động sử dụng chữ Hán trước hết là trong hành chính và trong giáo dục, rồi cả trong sáng tác văn học, hình thành một nền văn học chữ Hán của chính dân tộc mình. Và từ khi thoát li khỏi sự đô hộ trực tiếp của phong kiến phương Bắc, thì bên cạnh chữ Hán vẫn tiếp tục được coi trọng, người dân bản địa Việt Nam còn sáng tạo ra chữ viết cho bản ngữ của mình. Đó là các hệ thống chữ viết ô vuông theo hình mẫu chữ Hán, được gọi là chữ Nôm: Người Kinh (tộc người Việt) có chữ Nôm Việt, người Tày có chữ Nôm Tày, v.v.

Với chữ Nôm Việt, ở Việt Nam đã hình thành nên một nền văn chương chữ Nôm (bên cạnh văn chương chữ Hán). Và chính trong lĩnh vực sáng tạo văn học, chữ Nôm gắn liền với ngôn ngữ dân tộc đã tạo nên những tác phẩm có giá trị, chiếm những vị trí cao nhất trong văn học cổ điển Việt Nam. Xin trình bày đôi nét khái quát về những chặng đường hình thành các thể thức và thể loại cùng với những tác giả và tác phẩm tiêu biểu của nền văn học chữ Nôm tiếng Việt.

Đọc tiếp Khái·lược Về Văn·học Chữ Nôm Ở Việt Nam

Hãy trả·lại ý·nghĩa đích·thực của “từ Hán-Việt”

Hãy trả·lại ý·nghĩa đích·thực của “từ Hán-Việt”

1. Tiếng/từ Hán-Việt theo đúng ý·nghĩa là gì?
2. Tiếng/từ Việt·nồm hay tiếng/từ Nồm là gì? Chúng khác với tiếng/từ Hán-Việt ra·sao?
3. Người Nhật tuy sử·dụng một phần Hán-tự trong chữ·viết Kan·ji của họ, nhưng văn·hoá Nhật không hề bị vẩn·đục với những lợn·cợn Trung·hoa.

Hãy trả·lại ý·nghĩa đích·thực của “từ Hán-Việt” và gọi các tiếng Hán đã được Việt·hoá với âm·hưởng Việt hoàn·toàn bằng tên mới là “tiếng Việt·nồm” hay tiếng Nồm (post-Nôm), và chữ·viết dùng chữ·cái La·tinh — cách viết khác hoàn·toàn với chữ Trung·hoa (Hán-tự) —để biểu·thị “tiếng Việt·nồm” hay “tiếng Nồm” là “từ Việt·nồm” hay “từ Nồm” (post-Nôm). Đọc tiếp Hãy trả·lại ý·nghĩa đích·thực của “từ Hán-Việt”

Cần tiếp·tục giải·mã chữ Việt cổ

Cần tiếp tục giải mã chữ Việt cổ
Trần Thi

Khái lược về chữ Việt cổ:

Từ hàng nghìn năm qua, các nhà khoa học trong và ngoài nước đều khẳng định: Việt Nam có chữ viết từ rất sớm, trước chữ Hán cả nghìn năm và hoàn toàn khác chữ Hán. Các nhà nghiên cứu, Anh, Tiệp xác nhận: “Ngay từ trước công nguyên, người Việt đã có chữ tượng thanh – loại chữ ghép chữ cái thành từ”. Điều này được thể hiện trên các di chỉ khảo cổ đồ gốm, đồ đồng của thời kỳ Đông Sơn như: lưỡi cày, lưỡi xéo, đặc biệt là trống đồng…cùng các hình vẽ chữ viết trên đá cổ Sa Pa, Xín Mần. Pá Màng… theo một hệ thống nhất quán, tất cả đều thể hiện đó là những chữ viết cổ từ thời kỳ tiền văn tự, phát triển và hoàn thiện dần thành bộ chữ “khoa đẩu”. Đọc tiếp Cần tiếp·tục giải·mã chữ Việt cổ

Chữ Việt cổ đã được giải·mã.

Chữ Việt cổ đã được giải mã.

Chiều 29/1/2013, tại 80 Lý Thường Kiệt, Hà Nội, nhà nghiên cứu Đỗ Văn Xuyền đã có buổi mắt cuốn sách “Cuộc hành trình đi tìm chữ Việt cổ” và giao lưu với các nhà nghiên cứu, những người say mê chữ Việt cổ.
Năm 2011, Báo điện tử VTC News đã có loạt phóng sự về hành trình gian nan nửa thế kỷ nghiên cứu chữ Việt cổ của ông Đỗ Văn Xuyền.

Ông Xuyền tuyên bố rằng đã giải mã được chữ Việt cổ – thứ chữ của một nền văn minh rực rỡ từ thời các Vua Hùng dựng nước Văn Lang. Đọc tiếp Chữ Việt cổ đã được giải·mã.

Bỏ Hán-tự là một tai·hoạ hay một đại-phước?

Bỏ Hán-tự là một tai·hoạ hay một đại-phước?

Người Việt bỏ Hán-tự quả·thật là một tai·hoạ chăng? Hán-tự có·thể sẽ trở·thành chữ·quốc·tế, một thứ esparento cho cả nhân·loại? Việc đem Hán-tự (Chinese character) hay chữ Hán (Chinese script) trở·lại Nước Việt Nam (Vietnam) nếu thành·công sẽ là một đại-phước cho… dân Việt?

Tiếng·nói của loài·người đã có từ·lúc con·người còn ăn·lông-ở·lổ, sống cuộc·sống bầy·đàn, là phương·tiện giao·tiếp để sinh·tồn, chống·lại thú dữ và tai·hoạ tự·nhiên. Thời·kỳ sơ·khai, con·người chỉ biết đến bản·thân như ăn, uống, mắt, mũi, vui, buồn, vv. (etc.), và những hình·ảnh cụ·thể quanh mình như nước, sông, đất, núi, vv., cùng những hiện·tượng tự·nhiên ảnh·hưởng trực·tiếp đến mình như mưa, gió, sấm, sét, vv. Con·người vẫn·còn sống cuộc·sống bầy·đàn như những loài·vật khác nếu không có tiếng·nói. Tiếng·nói đã góp·phần không nhỏ trong việc hình·thành xã·hội loài·người; khi cuộc·sống xã·hội của loài·người, trong·đó có cả phần tiếng·nói, phát·triển cao·hơn, chữ·viết được phát·minh, khởi·đầu bằng những hình·vẽ mang tính tượng·trưng như sông, núi, đực, cái, vv., mà chúng·ta thấy nhiều vết·tích còn lưu·lại trong hệ·thống chữ·viết biểu·ý, chẳng·hạn ký·tự “馬, mã” là hình·vẽ tượng·trưng cho con ngựa có bờm và bốn chân, ký·tự “女, nữ” là hình·vẽ khó nói nên lời… dần·dà sau·đó một hệ·thống chữ·viết dựa trên âm·thanh xuất·hiện, khởi·đầu bằng những âm·thanh đơn·giản, mỗi âm·thanh được con·người gán·cho một ý·nghĩa nào·đó, sau·đó  những tiếng gồm hai âm·thanh, rồi ba âm·thanh…  xuất·hiện trong tiếng·nói, nhưng cũng để chỉ một nghĩa, một khái·niệm, vv. Khi con·người sống thành xã·hội, nhiều nhu·cầu được đặt·ra, điều này đã khiến nảy·sinh ra nhiều khái·niệm mới cần·thiết trong giao·tiếp xã·hội, ngôn·ngữ mới phức·tạp hơn với những quy·định (regulation), quy·tắc, nguyên·tắc… giúp người khác hiểu rõ, hiểu đúng sự·vật, sự·việc, khái·niệm, ý muốn, vv., mà người này muốn truyền·đạt cho người kia. Đọc tiếp Bỏ Hán-tự là một tai·hoạ hay một đại-phước?