Thẻ: van-hoa

Văn hoá

Thêm bốn Chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt không nhằm mục·đích phục·vụ cho lối khõ Telex trên máy điện·toán.

Thêm bốn Chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt không nhằm mục·đích phục·vụ cho lối khõ Telex trên máy điện·toán.

Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.

Viện·dẫn lý·do để bác·bỏ việc thêm W, J, F và Z vào Tiếng Việt chỉ vì những chữ·cái này được sử·dụng cho bộ khõ Telex trên máy điện·toán cần nên xem·xét lại!?

Hệ·thống máy điện·toán dựa trên nền·tảng (foundation) hệ·thống chữ biểu âm La·tinh, cụ·thể là đặt căn·bản trên ASCII (American Standard Code for Information Interchange). Khởi·thuỷ, người·ta chỉ sử·dụng 128 ký·tự (character) gồm có 94 ký·tự in·được (printable character), 33 ký·tự điều·khiển (control character hoặc non-printing control character) và khoảng·trống (space). 94 ký·tự in·được (printable character) này gồm có 52 chữ·cái La·tinh (26 chữ hoa và 26 chữ thường, trong đó bao·gồm cả F, f, J, j, W, w, Z, z), 10 ký·số (digit)— gồm·có 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 và 9— Ả·rập để ghi tất·cả các số thập·phân (decimal number) lớn nhỏ trên cỏi đời này và 32 ký·tự khác không phải là chữ·cái, chẳng hạn như (␠, !, @, “, #, $, %, ^, &, *, )… được dùng trong nhiều lãnh·vực khác nhau, chứ không riêng gì cho ngành điện·toán.

Chúng·ta chỉ sử·dụng 44 chữ·cái (vì không sữ·dụng F, f, J, j, W, w, Z, z) trong số 52 chữ·cái La·tinh tiêu·chuẩn (gồm có chữ hoa và chữ thường). Thế·nhưng, chúng·ta lại cần biểu·thị (denote) thêm các chữ·cái đặc·trưng của Tiếng Việt như Ă, ă, Â, â, Ê, ê, Ơ, ơ, Ư, ư, Đ, đ, vv., và 5 dấu thanh·điệu (tone mark) gồm huyền, hỏi, ngã, sắc và nặng. Chính vì lẽ này mà Tiếng Việt chúng·ta đã trãi·qua một thời·gian dài lộn·xộn với nhiều lối khõ khác nhau Telex, VIQR, VNI, vv., sử·dụng khoảng 14 bảng mã khác nhau như VNI, TCVN, Bk, HCM, VIQR, vv. May thay, Unicode ra đời, Tiếng Việt chúng·ta đã có được một chuẩn thống·nhất.

Xét về mặt lịch·sử, lối khõ Telex bắt·đầu được sử·dụng trong máy điện·tín (telegraph) trong thời·kỳ đầu 1920-1930 ngày xưa.
Ngày·nay, hầu·hết các hệ điều·hành như Windows, Unix, Linux, Mac OS, iOS, Android, vv., đều có·sẵn bàn·phím Tiếng Việt. Tuy·nhiên. việc sử·dụng bốn chữ·cái F, J, W và Z phối·hợp với một số chữ·cái khác để thay·thế cho các chữ·cái đặc·trưng và các dấu thanh·điệu của Tiếng Việt trong điện·toán bằng lối khõ (type, typing) Telex– a way to type out Vietnamese– vẫn còn được sử·dụng trên điện·thoại di·động do sự tiện·lợi của nó, hoặc khi bàn·phím Tiếng Việt không·có·sẵn (unavailable). Do·vậy, việc sử·dụng bộ khõ Telex để ghi Tiếng Việt là hợp·lý và vẫn còn phù·hợp với mức·độ phát·triễn hiện·nay của Tiếng Việt trong lãnh·vực điện·toán.

Thêm bốn chữ·cái F, J, W và Z không nhằm mục·đích cải·tiến (improve), cải·cách (reform) Bảng·chữ·cái Việt·nam Tiêu·chuẩn (Vietnamese Standard Alphabet) truyền·thống gồm 29 chữ·cái (letter) đang khá ổn·định. Chúng·ta thêm bốn Chữ·cái Nới·dài (Vietnamese Extended Letter) như một sự tu·chính (amendment) nhằm đáp·ứng với những đòi·hỏi mới, nhu·cầu mới thích·ứng với việc hợp·tác và hội·nhập quốc·tế.

Nếu bảng·chữ·cái mới được nhiều người ủng·hộ và được giới hữu·trách chấp·nhận, bảng·chữ·cái mới này cần được mang tên mới nhằm khẳng·định và bảo·đảm rằng bảng·chữ·cái truyền·thống (legacy alphabet) vẫn hoàn·toàn không thay·đổi gì cả; nói cụ·thể hơn, mọi cách viết, chính·tả vẫn giữ nguyên như cũ, ví·dụ như không thay·thế “ph” bằng “f”, không thay·thế “gi” bằng “j”, không thay·thế “qu” bằng “w”, không thay·thế “d” bằng “z”, vv., và chúng·ta chỉ bổ-túc thêm bốn chữ·cái nới·dài. Chúng·ta sẽ gọi bảng·chữ·cái mới gồm 33 chữ·cái là Bảng·chữ·cái Việt·nam Nới·dài (Vietnamese Extended Alphabet), chẳng·hạn, nhằm phân·biệt với Bảng·chữ·cái Việt·nam Tiêu·chuẩn truyền·thống gồm 29 chữ·cái đang khá ổn·định và đồng·thời  cũng tránh được những sáo·trộn không·đáng·có.

– – · o O o · – –

Thuật·vựng (Glossary)

1. Chữ, chữ·viết hay mã (script): được dùng để chỉ tất·cả các phương·tiện cụ·thể— bao·gồm hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol) hoặc dấu·hiệu (sign), ký·tự (character), chữ·cái (letter), từ·ngữ (word), vv.— được sử·dụng để biểu·thị (denote) hoặc đại·diện (represent) cho một âm·thanh (sound), một âm (phone), một ý (idea), hoặc một nghĩa (meaning) nào·đó gắn·liền với tiếng·nói (voice), lời·nói (speech) được con·người (human) sử·dụng để giao·tiếp.

2. Ký·tự (character):
Ký·tự: tất·cả hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol), ký·hiệu (notation), dấu hiệu (sign), vv. nhằm giúp con·người giao·tiếp.

Hán-tự hay ký·tự Hán (Chinese character): Hệ·thống chữ·viết Trung·hoa (Chinese script system): Trong hệ·thống này, thay·vì sử·dụng một vài chục chữ·cái, người·ta sử·dụng hơn tám ngàn hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol), dấu·hiệu (sign) phức·tạp hoặc “ký·tự” (character) để ghi tiếng·nói và ý-nghĩa (idea & meaning) của lời·nói (speech), để đại·diện cho hình·vị (morpheme) và từ·ngữ (word).

Nôm-tự hay ký·tự Nôm (Nôm character), hoặc chữ Nôm (Nôm script): Quốc-ngữ xưa (Vietnamese ancient national language), hệ·thống chữ·viết đặt·căn·bản trên ký·tự Trung·hoa (Chinese charater-based script system) để ghi tiếng (sound) Việt, phát·âm (pronounciation) Việt, âm (phone) Việt và tiếng·nói (voice) Việt. Nôm-tự đã hoàn·thành sứ·mạng lịch·sử là giữ·gìn và truyền·lại được tiếng·nói Việt, phong·tục, tập·quán, vv., của Người Việt cho các thế·hệ sau qua các tác·phẩm dân·gian, văn·chương truyền·khẩu, các tác·phẩm văn·chương Việt…
Ngày·nay, chữ Nôm (Quốc-ngữ xưa)— hệ·thống chữ·viết Việt sử·dụng chữ Hán để ghi âm Việt— đã tự-nhường·chỗ cho chữ Việt·nam (Quốc-ngữ nay)— hệ·thống chữ·viết Việt sử·dụng chữ·cái La·tinh và chữ·cái Việt để ghi âm Việt·nam. Nôm-tự đã tự·đào·thải và trở·thành di·sản văn·hoá.

3. Chữ·cái (letter): ký·tự in·được (printable character) được sử·dụng để đại·diện cho mỗi âm·vị (phoneme)— hay âm·thanh gốc, hay âm·thanh cái. Ví·dụ như từ “tôi” do ba chữ·cái hợp·lại, trong đó mỗi chữ·cái “t”, “ô” và “i” theo thứ·tự lần·lượt đại·diện cho các đơn·vị âm·thanh nhỏ·nhất /t/, /ô/ và /i/ hợp·thành tiếng /tôi/. Các ký·tự khác, chẳng·hạn như !, @, #, $, %, ^, &, *, (, ), _, +, vv., không phải là chữ·cái vì không đại·diện cho âm·vị nào·cả (any), nhưng ngược·lại, tất·cả chữ·cái đều là ký·tự.

– – · o O o · – –

* Thống·kê số·lượng các từ·ngữ của toàn bài·viết.
Tôi sử·dụng chương·trình đếm từ·ngữ trên máy điện·toán (word counting program on the computer) để đếm số·lượng từ·ngữ trong bài này. Toàn bài·viết có 3.024 ký·tự (character) nếu bao·gồm khoảng trắng, 2503 nếu không·bao·gồm khoảng trắng (white spaces are excluded), bất·kể chúng·ta viết Tiếng Việt một·cách luông·tuồng, không đầu không đuôi và rời·rạc, không phân·biệt từ·ngữ (word) và âm·tiết (syllable)— theo cách viết Hán-tự (Chinese character) của Người Trung·hoa cách đây vài ngàn năm— hoặc theo cách viết Tiếng Việt đa·âm·tiết phân·biệt tách·bạch giữa từ·ngữ và âm·tiết.

Tôi xin nói rõ thêm, thuật·ngữ “ký·tự”, theo cách hiểu hiện·nay của thế·giới, được dùng trong bài·này để chỉ tất·cả hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol), ký·hiệu (notation), dấu hiệu (sign), vv., nhằm giúp con·người giao·tiếp. Ví·dụ như:
* Các ký·tự đặc·biệt (special character) !, @, #, $, %, ^, &, *, (, ), _, +, vv.
* Các dấu ngắt·câu (punctuation mark) ví·dụ như “.”, “;”, “…”, “[“, “]”, vv., được kể là các ký·tự; dấu ngang·nối (hyphen), dấu ngang·cách (dash), dấu chấm·lơ (intrapunct) và dấu cách·từ (space) hay khoảng trắng (white space) được kể là các ký·tự.
* ký·tự Trung·hoa (Hán-tự, Chinese character) ví·dụ như 爬, 疤, 笆, 羓, 豝, vv.
* chữ·cái (letter)— ký·tự in·được (printable character) được sử·dụng để đại·diện cho mỗi âm·vị (phoneme)— được kể là ký·tự.
* “một tổ·hợp gồm chữ·cái nguyên·âm (a, e, o, u) và dấu·phụ” (diacritic or diacritical mark, gồm á, dấu mũ, dấu râu ) thành các nguyên·âm mới ă, â, ê, ô, ơ, ư — “ký·tự La·tinh Nới·dài Bổ·sung” (Latin Extended Additional character)— tôi gọi tên chúng là “ký·tự Việt”. Trong unicode, mỗi tổ·hợp chữ·cái, chẳng·hạn như á, à, ả, ã và ạ; ằ, ẳ, ẵ, ắ và ặ, vv., được kể là một ký·tự; hai từ·ngữ “Hòa” và “Hoà” là hai từ khác nhau. “H-ò-a” được biểu·thị bằng “0x48-0xF2-0x391”, trong·khi·đó “H-o-à” được biểu·thị bằng “0x48-0x3BF-0xE0”.

Hai cách viết— viết luông·tuồng và viết phân·biệt từ và âm·tiết— cho chúng·ta hai kết·quả sai·biệt như sau:

A. Nếu chúng·ta viết các từ·ngữ Việt một·cách luông·tuồng, không đầu không đuôi như hiện nay, chương·trình đếm từ·ngữ sẽ cho chúng·ta kết·quả là toàn bài·viết có 668 chữ·viết (script), và tất·cả chữ·viết đều được viết rời·rạc. Chúng·ta khó có·thể phân·biệt các chữ·viết đó là âm·tiết (syllable), hoặc hình·vị (morpheme), hoặc từ đơn·âm·tiết (monosyllablic word), và như·thế các từ khép, từ ghép, cụm·từ, cụm·từ cố·định, vv., không·được·biết·tới (unknown).

B. Nếu chúng·ta theo cách viết Tiếng Việt·nam đa·âm·tiết bằng cách thêm dấu chấm·lơ “·” (intrapunct) hay “intraword separation mark” để nối liền các âm·tiết của một từ, và dấu·ngang·nối “-” (hyphen) đề nối liền các từ·ngữ (từ ghép hoặc cụm·từ cố·định), và dấu cách·từ (space or white space) đề phân·cách các từ·ngữ, toàn bài·viết được máy điện·toán đếm tổng·cộng là 548 từ·ngữ (word) và trong số 548 từ·ngữ này, số·lượng từ khép, từ ghép, cụm·từ, cụm·từ cố·định, vv., được tính chính·xác là 120 (=2623-2503) hay (=668-548) từ·ngữ, Cụ·thể gồm:
a. từ đơn·âm·tiết (monosyllabic word), ví·dụ: Tổng·cộng các từ·ngữ gồm “những”, “của”, “việc”, “ghi”, và “theo” được tính là năm từ.
b. từ lưỡng·âm·tiết (disyllabic word), ví·dụ: Tổng·cộng các từ·ngữ gồm “lợi·ích”, “cải·cách”, “văn·tự”, và “khuôn·phép” được tính là bốn từ.
c. song·âm·tiết (bisyllabic word), ví·dụ: Tổng·cộng các từ·ngữ gồm “hoàn·tất” và “xinh·đẹp” được tính là hai từ.
d. đa·âm·tiết (polysyllabic word), ví·dụ: Tổng·cộng các từ·ngữ gồm “lí·la·lí·lắc” và “lu·xu·bu” được tính là hai từ.
e. “từ khép” hay “từ ghép dạng kín” (closed form compound word), ví·dụ: Tổng·cộng các từ·ngữ gồm “áo·dài” (Vietnamese ao-dai), “cà·chua” (tomato), và “sung·sướng” (happy) được tính là ba từ.
f. “từ ghép dạng mở” (open form compound word), ví·dụ: Tổng·cộng các từ·ngữ gồm “cách viết chữ Việt” và “máy cắt cỏ” được tính là bảy từ. Tổng·cộng các từ·ngữ gồm “áo dài” (long dress) và “cà chua” (loại cà có vị chua) được máy điện·toán đếm là bốn từ.
g. “từ ghép dạng viết·nối·ngang” (hyphenated form word), ví·dụ: Tổng·cộng các từ·ngữ gồm “ăn-bao-bụng” (all-you-can-eat) và “ăn-trong-xe” (eat-in-the-car) được tính là hai từ.
h. cụm·từ cố·định (fixed phrase), ví·dụ như “máy bay lên thẳng”— không dùng dấu·ngang·nối (hyphen)— được máy điện·toán coi·như (consider) “một nhóm từ” (a group of word), và đếm là bốn từ, nhưng nếu viết theo dạng viết·nối·ngang, ví·dụ như “máy-bay-lên-thẳng”; cụm·từ này sẽ được máy điện·toán đếm là một từ (cụm·từ) thay·vì một nhóm từ. Như·vậy, tổng·cộng các từ·ngữ “helicopter”, “trực·thăng” và “máy-bay-lên-thẳng” sẽ được chương·trình đếm từ·ngữ trên máy điện·toán cho kết·quả tổng·cộng là ba từ nếu chúng·ta sử·dụng dấu chấm·lơ “·” hoặc dấu ngang·nối “-“.

Thống·kê số·lượng chữ·cái·đôi (digraph) nói chính·xác hơn là phụ·âm·đôi (consonant digraph) được sử·dụng trong bài·viết:
49 (49%) ng đại·diện cho âm·vị /ŋ/.
28 (6%) ch đại·diện cho âm·vị /t͡ɕ/.
18 (4%) th đại·diện cho âm·vị /tʰ/.
10 (2%) nh đại·diện cho âm·vị /ɲ/.

– – · o O o · – –

Từ Hán-Việt là gì?

Từ Hán-Việt là gì?
Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.

“Các tiếng mà Người Việt·nam đọc Hán-tự (Chinese character) theo âm Việt, giọng Việt”, chẳng·hạn như “điểm·tâm” (breakfast), “vị·tinh” (bột·ngọt, MSG or Monosodium Glutamate), “đơn·giản” (simple), vv., là “tiếng Việt mới”. “Mới” vì chúng được du·nhập vào Việt·nam sau·khi Trung·hoa xâm·lăng và thống·trị Nước Việt nam. Những tiếng Việt mới này bổ·sung và làm phong·phú thêm “tiếng Việt thuần·tuý” là thứ tiếng·nói đã có trước khi chúng·ta bị Trung·hoa đô·hộ. Người Trung·hoa khi nghe Người Việt·nam nói “tiếng Việt mới” này, họ chẳng hiểu gì·cả! Là Người Việt·nam chân·chính, chúng·ta có nên gọi “tiếng Việt mới” này là “tiếng Hán-Việt” và gọi tổ·hợp các chữ·cái Việt và chữ·cái La·tinh để biểu·thị tiếng·nọ́i Việt là từ hay từ·ngữ (word) Hán-Việt chăng?

Chúng·ta có·thể ví quá·trình hình·thành và phát·triển của “tiếng Việt mới” như một con nhộng xấu·xí chui ra khỏi cái kén, lột xác thành cánh bướm với vẻ·đẹp muôn màu, tung·tăng khắp nơi. Tôi gọi “tiếng Việt mới” đã được lột xác này (chẳng·hạn như “điểm·tâm”, “vị·tinh”, “đơn·giản”, vv.) là tiếng Việt·nồm hay tiếng Nồm hay hậu-Nôm (post-Nôm) hay tiếng Nam (Việt·nam). Đây là những khái·niêm mới được dùng để chỉ các âm đọc các ký·tự Hán theo âm Việt, khác với âm đọc của phương Bắc (Trung·hoa). Khi dùng chữ·cái La·tinh để ghi các tiếng Việt·nồm— một trăm phần·trăm Việt từ hình·thức đến nội·dung— chúng trở·thành chữ·viết Việt. Chúng·ta gọi chữ·viết Việt mang hệ·thống ý·nghĩa riêng của Tiếng Việt mới này là từ Việt·nồm (Nồm word). Tiếng Việt·nồm phát·triển theo quy·luật mang tính hệ·thống, tính nội·sinh theo hệ·thống riêng, ngữ·dụng (pragmaticality) riêng của ngôn·ngữ Việt, chứ không phát·triển theo ngôn·ngữ Trung·hoa.

Hơn ngàn năm nội-thuộc Nước Trung·hoa (China), Người Việt phải học Hán-tự… nhưng chúng·ta phát·âm (pronounce) theo âm Việt của mình thay vì âm Trung·hoa. Điều này đã phát·sinh ra ngôn·ngữ mới song·song với Tiếng Nôm bản·địa do tinh·thần quật·cường, và một phần do sự phản·kháng tiêu·cực của Người Việt·nam nhằm chống lại giặc ngoại-xâm quá hung·hăng, tàn·bạo trước sự cấm·đoán nghiêm·khắc của các chính·quyền phong·kiến Trung·hoa, chẳng·hạn như tru·di tam-tộc có·nghĩa·là giết sạch ba đời cả dòng họ bên nội và bên ngoại tất·cả những ai sử·dụng Tiếng Việt cổ (tiếng·nói và chữ·viết), và nhất là do chính·sách “phần thư khanh Nho”— có·nghĩa·là “đốt sách và chôn sống học·trò— của Tần Thỉ Hoàng? Có·thể vì·vậy mà chữ·viết Việt cổ đã hoàn·toàn bị xoá sạch, không còn một vết·tích chăng?

“Tiếng Việt·nồm” hay nói ngắn gọn là “Tiếng Nồm” là ngôn·ngữ mới bổ·sung và làm phong·phú thêm “Tiếng Việt·nôm” hay nói gọn là “Tiếng Nôm” (Xin mở ngoặc giải·thích thêm, “Tiếng Việt·nôm” hay “Tiếng Nôm” là hai từ mới được dùng để chỉ tiếng thuần-Việt bao·gồm tiếng Kinh (Việt) và tiếng gốc Nam-Á.) “Tiếng Việt·nồm” là biểu·tượng của sự phản·kháng trước sự xâm·lăng văn·hoá của Trung·hoa, là sự đồng·hoá ngược·lại ngôn·ngữ Trung·hoa, là chiến-lợi-phẩm, là chiến-tích oai·hùng của ông·cha chúng·ta; đây không phải là tiếng vay·mượn. Tôi không thấy có lý·do chính·đáng nào để đối·xử phân·biệt (treat differently) hoặc kỳ·thị (discriminate) các từ Việt·nồm.

Ngày·nay, “Tiếng Việt·nồm” đã trở·thành một phần không thể tách·rời của Tiếng Việt·nam với âm·hưởng Việt hoàn·toàn, chữ·viết, cách viết khác hoàn·toàn với Tiếng Trung·hoa— hy·vọng ngày càng có nhiều “Tiếng/từ Việt·nồm” sẽ trở·thành từ thuần-Việt như các từ gốc Nam-Á— thế·nhưng theo thói quen, chúng·ta vẫn gọi chúng là “tiếng Hán-Việt” hay “từ Hán-Việt”. Xin đừng lầm·lẫn! Tại·sao một·số trong chúng·ta vẫn cứ muốn chui trở·lại vào chiếc kén chật hẹp này? Có bao·giờ bạn nghĩ đây là điều phi·lý, cần được đánh·giá và suy·nghĩ lại? May·thay cũng có một·số không ít người gọi chúng là “tiếng Nho-Việt” hay “từ Nho-Việt”.

Cái tên “từ Hán-Việt”— đã và đang bị lạc·dẫn để chỉ chữ·viết Việt dùng chữ·cái La·tinh để biểu·thị tiếng Việt·nồm— là rào·cản chính của bước phát·triển của ngôn·ngữ Việt, làm cản·trở hoặc làm chậm tiến·trình Việt·hoá “Tiếng/từ Việt·nồm” trở·thành từ thuần-Việt như các từ gốc Nam-Á.

Mỗi ngày đều có hàng chục, hằng trăm từ·ngữ mới ra·đời do cuộc·sống xã·hội luôn biến·đổi, phát·triển cùng sự tiến·bộ của loài·người. Bản·thân ngôn·ngữ Việt cũng phải tự tạo thêm các tiếng mới, từ·ngữ mới để đáp·ứng với những đòi·hỏi mới phát·sinh từ những nhu·cầu mới. Việc vay·mượn một·số từ·vựng mới của các ngôn·ngữ khác·nhau để diễn·đạt những khái·niệm mới là điều không·thể·tránh·khỏi (unavoidability), nhất là trong thời·đại toàn·cầu·hoá.

Trong hơn 100 năm Việt Nam bị Pháp đô·hộ, ngoài những “tiếng Hán-Việt” hay từ “Hán-Việt thực·sự”, đúng với ý·nghĩa đích·thực của nó, chẳng·hạn như “tỉm xắm”, “hủ tíu”, “mì chính”, ‘dimsum’, ‘wèi jīng’, vv., đã vay·mượn của tiếng Quảng·đông (Guangdong), và tiếng Trung·hoa, Tiếng Việt còn có thêm các từ mới của Tiếng Pháp. Các từ vay·mượn (loan word) của Tiếng Pháp được tạo ra bằng cách phiên·âm một·cách gần·đúng các âm của tiếng Pháp tương·tự như cách mà chúng·ta phiên·âm tiếng Trung·hoa để tạo từ “Hán-Việt” (không phải từ Việt·nồm) hoặc cắt bớt một·số vần của Tiếng Pháp, chẳng·hạn như từ “ô·tô” (au·to-mobile, xe hơi), ngoài các “từ Pháp-Việt” như “bù·loong” (boulon, ốc·vít), săm (chambre à air, ruột·bánh·xe), lốp (enveloppe d’une chambre à air, vỏ·bánh·xe), phanh (freiner, thắng), vv., chúng·ta còn có “từ Nga-Việt” như “Bôn·xơ·vít”, vv., và “từ Anh-Việt” như “công·ten·nơ” (container), vv.

Hãy chịu khó nhìn vào ngôn·ngữ của những quốc·gia Tây·phương. Họ cũng đã, đang và sẽ vay·mượn các tử-ngữ (dead language) La·tinh và Hy·lạp như chúng·ta vay·mượn các tử-ngữ và tiệt-ngữ (extinct language) của Trung·hoa. Có nhiều từ·ngữ, thuật·ngữ của phương Tây (the West) vay·mượn La·tinh và Hy·lạp nhưng Người·tây·phương (Westerner)— người Tây·phương (Western people) — đều gọi các tiếng vay·mượn này là “word” hay “English word” nhưng họ không luôn miệng gọi đó là từ Latin-English, từ Greek-English, vv., như cách chúng·ta thường gọi các từ vay·mượn từ nước ngoài, chẳng·hạn như từ Hán-Việt hay từ Hoa-Việt (Chinese-Vietnamese word), từ Pháp-Việt (French-Vietnamese word), từ Nga-Việt (Russia-Việt word), từ Anh-Việt (English-Vietnamese word), vv., tuy·nhiên trong các từ·điển, Người Anh, Người Pháp, vv., họ ghi·rõ các gốc·gác La·tinh hoặc Hy·lạp của các từ ngoại-nhập, không chút gì tự·ti, mặc·cảm cả! Người·tây·phương nói gốc·gác của các từ đúng lúc đúng chỗ, chứ không bạ đâu nói đó một·cách bừa·bãi như Người Việt, cứ mở miệng ra là gọi nó là từ “Hán-Việt” một·cách vô·tội·vạ, không cần biết ra·sao, ngay·cả khi ngậm miệng lại trong đầu cũng nghĩ đến nó là “từ Hán-Việt” một·cách vô·ý·thức?

Hãy liên·tưởng việc Người Việt·nam (Vietnamese) cứ mở miệng ra là  gọi tên “từ Hán-Việt” một·cách bừa·bãi, bạ đâu nói đó… khi có nhu·cầu… với việc phóng·uế bừa·bải: Phàm là con·người, việc đi·tiêu, đi·tiểu là tất·yếu, và là lẽ tự·nhiên, nhưng không vì lẽ đó mà tiện đâu cứ tiêu-tiểu bừa·bãi nơi đó. Thử tưởng·tượng mọi·người Việt·nam lớn, bé, già, trẻ, vv., không cần biết mình đang ở đâu, cần tè thì cứ tè, cần ị thì cứ ị thoải·mái dọc theo ven·đường, góc phố khang·trang, vv., khi ấy con đường sạch, đẹp… của chúng·ta sẽ trở·nên nồng·nặc, hôi·thúi… như thế·nào? Nếu cả ấp, cả xã, cả huyện, cả tỉnh, cả nước đều phóng·uế bừa·bãi… thì mùi hôi·thúi sẽ ra·sao, và người nước·ngoài sẽ nghĩ sao về Nước Việt Nam? Người·tây·phương nói gốc·gác của các từ vay·mượn đúng lúc đúng chỗ, chẳng khác gì họ đi·tiêu, đi·tiểu đúng nơi quy·định, sử·dụng nhà vệ·sinh đúng tiêu·chuẩn—  hố·xí hai ngăn, ba ngăn, có lỗ thông hơi— sau một thời·gian dài, phân và nước tiểu sẽ bị phân·huỷ, không còn toát·ra mùi hôi·thúi ban đầu, và được dùng để bón cây, giúp cây·cối xanh·tươi tạo·ra nhiều hoa thơm, trái ngon, ngọt…

Hãy sử·dụng thuật·ngữ “từ Hán-Việt” để chỉ các từ phiên·âm tiếng Quảng·đông và tiếng Trung·hoa được ghi bằng chữ·cái La·tinh và theo cách Việt Nam, và cũng để chỉ các bính·âm (pinyin) được ghi bằng chữ·cái La·tinh như ‘dimsum’, ‘wèi jīng’, vv., theo cách và theo âm Bắc·kinh (Beijing) các ký·tự Trung·hoa (Chinese character); đây chính là tiếng Trung·hoa hay tiếng Hán-Việt đích·thực, và tiếng Quảng·đông nay đã trở·thành một phương·ngữ Trung·hoa. Cần chọn một cái tên khác ngoài cái tên “từ Hán-Việt” để vô·hiệu·hoá ý·đồ nhằm biến Tiếng Việt thành một trong những phương·ngữ của Trung·hoa!

Hãy vứt·bỏ thói·quen dùng thuật·ngữ “tiếng Hán-Việt” để chỉ những tiếng mà Người Việt đọc Hán-tự theo âm Việt, giọng Việt, một trăm phần·trăm Việt, và hãy vứt·bỏ tên gọi “từ Hán-Việt” để chỉ hệ·thống chữ·viết mới dùng chữ·cái— thay vì dùng Hán-tự— để biểu·thị tiếng Việt, âm Việt mới này. Việc áp·đặt tên gọi “tiếng/từ Hán-Việt” để chỉ Tiếng Việt mới— hoàn·toàn Việt từ hình·thức đến nội·dung— là điều cần nên tránh, bởi·lẽ chúng không phản·ánh đúng bản·chất Việt·nam (âm Việt, giọng Việt và chữ·viết Việt). Danh không chính thì ngôn không thể thuận được. Hơn·thế·nữa (Moreover), nó khiến Người Việt·nam mang tâm·lý tự·ti mặc·cảm về Tiếng Việt.

Tiếng Việt chỉ có·thể vững-tiến một·khi (once) mỗi Người Việt·nam tự·mình tháo·bỏ chiếc vòng kim·cô “cái tên gọi từ Hán-Việt”—  một dấu·ấn nô·lệ văn·hoá Trung·hoa— trên đầu của chính mình. Mong lắm thay!

– – · o O o o · – –

Các bài viết với cùng chủ·đề của các tác·giả khác:

Không có cái gọi là “từ Hán Việt”. Tác·giả Hà Văn Thùy
http://huunguyenddk.blogspot.com/2014/02/khong-co-cai-goi-la-tu-han-viet.html

Từ Hán-Việt
http://vi.wikipedia.org/wiki/Từ_Hán-Việt

Tiếng·nói và Chữ·viết của Người Việt cổ.

Tiếng Nói Và Chữ Viết Của Người Việt Cổ.

Cung Đình Thanh

Bài này nhắm trình bầy điểm phức tạp nhất của con người Việt cổ là tiếng nói và chữ viết. Người Hoà Bình đã có tiếng nói như thế nào? Và khi họ tiến vào địa phận nay là Trung Hoa thì họ đã đem tiếng nói đó đóng góp thế nào trong sự phát triển tiếng nói và nhất là đã đóng góp gì trong việc hình thành chữ viết tại Trung Hoa?

Thực sự đây là vấn đề phức tạp, thuộc lãnh vực chuyên môn của các nhà ngôn ngữ học. Nhưng người viết lại không thể không đề cập đến bởi vấn đề tiếng nói dính liền với con người.

Muốn tìm hiểu con người thì không thể không tìm hiểu tiếng nói của họ và ngược lại tìm hiểu tiếng nói tức là biết được gốc tích của con người: tiếng nói là một đặc điểm của con người. Chỉ có con người mới có ngôn ngữ. Ta có thể nói tiếng nói hay ngôn ngữ là vấn đề thiên phú chỉ riêng cho con người mà không động vật nào khác có được. Theo cách dùng rộng rãi, người ta có thể nói ngôn ngữ của tình yêu, của hoa hồng hay của loài cá voi. Nhưng nói như vậy nếu không là thậm xưng thì cũng mang nặng tính lãng mạng thi phú bởi như trên đã nói, ngôn ngữ là một thiên phú được dành riêng cho con người. Điểm này sẽ được trình bầy rõ hơn ở phần dưới đây. Nếu nói cho đúng thì cái gọi là ngôn ngữ của tình yêu hay của loài cá voi thực sự phải hiểu đó chỉ là một hình thức truyền đạt ý tưởng theo cách nào đó chứ không hẳn đó là một ngôn ngữ đúng theo nghĩa của danh từ này. Đọc tiếp Tiếng·nói và Chữ·viết của Người Việt cổ.

Những lợi·ích của cách viết Tiếng Việt theo khuôn·phép chung của hệ·thống chữ·viết biểu·âm.

Những lợi·ích của việc hoàn·tất một nửa chặng đường cải·cách văn·tự còn lại bằng cách viết Tiếng Việt theo khuôn·phép chung của hệ·thống chữ·viết biểu·âm.

Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.
Cập·nhật: Ngày 27 Tháng·mười·hai (December) 2015

Chúng·ta đã hoàn·tất được một nửa chặng đường dài trong cải·cách văn·tự (writing reform): Đó là thay·thế hệ·thống chữ·viết dùng Hán-tự (Chinese character script system) bằng hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái (alphabetic script system) để ghi tiếng Việt. Chúng·ta đã và đang tự·mãn với những thành·quả vô·cùng to·lớn của bước đầu cải·cách chữ·viết (script reform) vì sức lan·toả của hệ·thống chữ Việt mới, hệ·quả của cải·cách văn·tự theo chiều rộng; nói cách khác, chúng·ta phát·triển Tiếng Việt về lượng hay số·lượng (quantity). Ví·dụ như xoá·bỏ được quốc-nạn mù·chữ; để ghi tiếng Việt, chúng·ta chỉ phải nhớ và sử·dụng 29 ký·tự, nói chính·xác·hơn là 29 chữ·cái (letter)— ký·tự in·được (printable character) được sử·dụng để đại·diện cho mỗi âm·vị (phoneme)— thay·vì phải nhớ hơn 9.450 ký·tự Nôm hay Nôm-tự (Nôm character) được dùng để ghi tiếng Việt, âm Việt gồm 14.519 tiếng/âm Việt·nôm đơn, và 9.812 ký·tự Hán hay Hán-tự (Chinese character) được dùng để ghi 2.033 tiếng/âm Việt·nồm đơn (tất·cả đều là tiếng có·ý·nghĩa).

Chúng·ta đã và đang quên·đi một nửa chặng đường còn lại vô·cùng quan·trọng của cải·cách văn·tự: Đó là cải·cách Tiếng Việt theo chiều sâu; nói cách khác, đó là phát·triển về phẩm hay phẩm·chất (quality) của Tiếng Việt, là thay·thế cách viết chữ Việt luông·tuồng theo khuôn·phép Hán-tự bằng cách viết chữ Việt đa·âm·tiết. Đây là bước đi chiến·lược trong thời·đại mới (new age), thời·đại của thông·tin, điện·toán·hoá và toàn·cầu·hoá; bước đi bằng đôi hia bảy dặm này đòi·hỏi (require) một cơ·chế thoả·đáng mới (new adequate mechanism), thích·hợp (appropriate) đáp·ứng được các nhu·cầu (need) mới nhằn thay·thế khuôn·phép cũ đã lỗi·thời và không phù·hợp với cấu·trúc của Tiếng Việt; việc thay·thế này cũng là xu·thế phát·triển tất·yếu của ngôn·ngữ loài người.

Việc hoàn·tất một nửa chặng đường cải·cách văn·tự còn lại bằng cách viết chữ Việt đa·âm·tiết (polysyllabic), tách·bạch rõ·ràng giữa từ·ngữ và âm·tiết, biểu·thị tiếng·nói Việt đa·âm theo khuôn·phép mang tính toàn·cầu (globality), tính hoàn·vũ (universality) chung cho hệ·thống chữ·viết biểu·âm trên toàn thế·giới sẽ mang đến nhiều lợi·ích cho công·cuộc phát·triển đất·nước: Đọc tiếp Những lợi·ích của cách viết Tiếng Việt theo khuôn·phép chung của hệ·thống chữ·viết biểu·âm.

Những bất·lợi của cách viết chữ Việt luông·tuồng rập theo khuôn·phép của Hán-tự

Những bất·lợi của cách viết chữ Việt luông·tuồng rập theo khuôn·phép của Hán-tự.
Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.

Trong cải·cách văn·tự (writing reform), chúng·ta chỉ hoàn·tất một nửa chặng đường: Thay·thế hệ·thống chữ·viết dùng Hán-tự (Chinese character script system) bằng hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái (alphabetic script system) để ghi tiếng Việt, nhưng cái gốc, cốt·lõi, nền·tảng của vấn·đề là cách viết luông·tuồng không đầu, không đuôi của lối viết đơn·âm·tiết (monosyllabic) và theo khuôn·phép Hán-tự độc·âm của Trung·hoa để ghi Tiếng Việt·nam đa·âm vẫn không hề thay·đổi. Có·lẽ do ảnh·hưởng quá nặng·nề của hằng ngàn năm Bắc-thuộc Trung·hoa còn vương·vãi lại. Cách viết luông·tuồng không phân·biệt từ và âm·tiết này chỉ thích·hợp với ngôn·ngữ độc·âm Trung·hoa với hệ·thống chữ·viết dùng ký·tự. Chữ·viết Việt, cách viết Việt phải phù·hợp với ngôn·ngữ đa·âm của Tiếng Việt, và đây cũng là xu·thế phát·triển tất·yếu của ngôn·ngữ loài người (human race) hay nhân·loại (humankind). Đọc tiếp Những bất·lợi của cách viết chữ Việt luông·tuồng rập theo khuôn·phép của Hán-tự

Tại·sao chúng·ta cần xác·định ranh·giới của các từ·ngữ trong câu·văn Việt.

Xác·định ranh·giới của các từ·ngữ trong câu·văn để Tiếng Việt trở·nên trong sáng để làm gì?
Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.

Nội·dung:

Xác·định ranh·giới của các từ·ngữ trong câu·văn Tiếng Việt (tiếng·nói & chữ·viết) được hiểu là phân·biệt rõ·ràng từ đơn, từ kép và từ ghép. Nói cách khác, xác·định ranh·giới từ (word boundary) là xác·định từ (word) và âm·tiết (syllable).

A. Những bất·lợi (disadvantage) của việc không phân·biệt từ và âm·tiết:
Việc không phân·biệt rõ·ràng từ (word) và âm·tiết (syllable) trong ngôn·ngữ Việt dẫn đến nhiều vấn·đề về phát·triển ngôn·ngữ Việt cũng như trong giao·tiếp bằng Tiếng Việt (tiếng·nói & chữ·viết), làm cho Tiếng Việt trở·nên kém chính·xác, kém trong sáng và khó có·thể hiểu đúng để có·thể làm đúng:
1. Ý·nghĩa câu·văn không rõ·ràng, tối·nghĩa, gây hiểu·lầm…
2. Làm·giảm·đi (reduce) tính chính·xác, tốc·độ đọc và hiểu của người·đọc (reader).

B. Những lợi·ích (advantage) của việc phân·biệt từ và âm·tiết:
1. Giúp việc dịch tự·động hoặc chuyển·ngữ tự·động nguồn thông·tin vô·cùng dồi·dào, phong·phú và miễn·phí về mọi vắn·đề thuộc mọi ngành khoa·học, kỹ·thuật, chính·trị, kinh·tế, giáo·dục, y·tế, vv., trên Liên·mạng·toàn·cầu (Internet) từ bất·cứ ngôn·ngữ nào trên thế·giới sang Tiếng Việt được nhanh·chóng·hơn và thêm chính·xác hoặc ít·nhất cũng giảm·thiểu thời·gian dịch·thuật.
2. Tiền·đề cho việc thiết·lập một cơ·chế thích·hợp nhằm giúp ngôn·ngữ Việt được ổn·định và rõ·ràng, tạo điều·kiện để Tiếng Việt trở·thành một ngôn·ngữ mang tính khoa·học, và sánh·vai cùng các ngôn·ngữ phát·triển khác trên thế·giới.
3. Định·hình cho hướng phát·triển của ngôn·ngữ Việt trong nhiều lãnh·vực khác nhau, nhất là lãnh·vực tự·động·hoá (automatize) và rô·bô·hoá (robotize) trong tương·lai.

– · o o O o o · – Đọc tiếp Tại·sao chúng·ta cần xác·định ranh·giới của các từ·ngữ trong câu·văn Việt.

Cần quan·tâm đến thuật·ngữ khoa·học phổ·thông trong sách báo nói·chung và sách khoa·học cho trẻ·em nói·riêng.

Thuật ngữ khoa học phổ thông trong sách báo nói chung và sách khoa học cho trẻ em nói riêng.
Tác giả: Nguyễn Việt Long.

Các bạn từng nghe đến loài cá voi sát thủ chưa? Cứ nghe tên thì chắc rất nhiều người là nạn nhân của nó. Nhưng tìm mãi trên báo mạng và sách vở gần như không thấy nói “gã sát thủ” ấy ăn thịt người, mà chỉ chuyên ăn thịt các loài cá khác, kiểu như “cá voi sát thủ xé xác cá mập” hay “cá voi sát thủ săn sư tử biển”… Quả là thiên vị và bất công: đây là loài duy nhất được phong danh xưng “sát thủ”, mặc dù nó không ăn thịt người (trừ vài trường hợp cá biệt), trong khi bao nhiêu loài cá dữ ăn thịt người lại không đạt được “tước hiệu” đình đám ấy. Thật chả khác nào phong danh hiệu đại kiện tướng cờ vua cho một người thỉnh thoảng mới chơi vài nước cờ đơn giản. Ngoài cái tên dữ tợn đó, nó còn có một cái tên khác cũng ấn tượng không kém: cá hổ kình! (Có nhiều loài cá khác cũng được gọi là cá hổ không thuộc lớp Thú như cá voi). Tra cứu thêm ta biết rằng thậm chí cá hổ kình không phải là cá voi, mà là cá heo (thuộc họ Cá heo Delphinidae, bộ Cá voi Cetacea). Thì ra thủ phạm của những danh xưng ngoáo ộp ấy là việc cắm đầu cắm cổ dịch cái tên tiếng Anh killer whale và tên tiếng Hán (trong tiếng Hán thì kình chỉ động vật thuộc bộ Cá voi, nếu Việt hóa thì lẽ ra phải là cá kình hổ). Chả lẽ mình cứ bắt chước một cách máy móc ngôn ngữ khác (họ dùng đã quen đến mức khó đổi dù có khi không hợp lý lắm)? Chúng ta nên gọi đúng tên của nó là cá heo voi hoặc cá heo hổ. Đọc tiếp Cần quan·tâm đến thuật·ngữ khoa·học phổ·thông trong sách báo nói·chung và sách khoa·học cho trẻ·em nói·riêng.

Cần tiếp·tục giải·mã chữ Việt cổ

Cần tiếp tục giải mã chữ Việt cổ
Trần Thi

Khái lược về chữ Việt cổ:

Từ hàng nghìn năm qua, các nhà khoa học trong và ngoài nước đều khẳng định: Việt Nam có chữ viết từ rất sớm, trước chữ Hán cả nghìn năm và hoàn toàn khác chữ Hán. Các nhà nghiên cứu, Anh, Tiệp xác nhận: “Ngay từ trước công nguyên, người Việt đã có chữ tượng thanh – loại chữ ghép chữ cái thành từ”. Điều này được thể hiện trên các di chỉ khảo cổ đồ gốm, đồ đồng của thời kỳ Đông Sơn như: lưỡi cày, lưỡi xéo, đặc biệt là trống đồng…cùng các hình vẽ chữ viết trên đá cổ Sa Pa, Xín Mần. Pá Màng… theo một hệ thống nhất quán, tất cả đều thể hiện đó là những chữ viết cổ từ thời kỳ tiền văn tự, phát triển và hoàn thiện dần thành bộ chữ “khoa đẩu”. Đọc tiếp Cần tiếp·tục giải·mã chữ Việt cổ

Cần minh-định một số từ·ngữ trọng·yếu trong việc xác·lập tính chính-danh của Việt-ngữ

Cần minh-định một số từ·ngữ trọng·yếu (essential word) trong việc xác·lập chủ·quyền và tính chính-danh của Việt-ngữ.

Tác·giả: Đặng Hải Nguyên

Nội·dung

1. Đặt vấn·đề.
2. Hán-tự hay Hoa-Hán-tự hay Ký·tự Hoa-Hán.
3. Nho-tự hay Việt-Hán-tự hay ký·tự Việt-Hán.
4. Từ Hán-Việt hay từ Hoa-Việt, từ Pháp-Việt, từ Nga-Việt, từ Anh-Việt.
5. Từ Việt·nồm hay từ Nồm khác với từ Hán-Việt; Nho-tự khác với Hán-tự.
6. Nôm-tự (Nôm character) còn được gọi là chữ Nôm (Nôm script) là quốc-ngữ xưa của Người·việt.
7. Cần phân·biệt rạch·ròi các từ·ngữ: Nôm, Nồm và Hán-Việt.
8. Tóm·lược.

Đọc tiếp Cần minh-định một số từ·ngữ trọng·yếu trong việc xác·lập tính chính-danh của Việt-ngữ

Hợp·thức·hoá việc thêm chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt

Nên hợp·thức·hoá việc thêm chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt.
Đặng Hải Nguyên.

NỘI·DUNG.

I. Bốn ký·tự (character) F, J, W và Z là bốn chữ·cái (letter) chính·thức nằm trong hệ·thống chữ biểu·âm La·tinh tiêu·chuẩn và tự·thân·chúng (themselves) không là ký·hiệu toán·học, ký·hiệu hoá·học, vv.

II. Thêm bốn chữ·cái F, J, W, Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt là cần·thiết và nên làm vì các lý·do sau·đây:
1. Bốn chữ·cái F, J, W và Z ảnh·hưởng mật·thiết đến giao·tiếp xã·hội và cuộc·sống hằng·ngày.
2. Giúp dễ·dàng hơn việc phiên·âm tên gọi của các đơn·vị đo·lường, các thuật·ngữ khoa·học mới.
3. Việt·hoá một số·lượng khá lớn các thuật·ngữ quốc·tế được dễ·dàng hơn, hoà·nhập chúng vào như một phần của Tiếng Việt nhưng vẫn giữ được tính quốc·tế.
4. Giúp thống·nhất việc phiên·âm tên riêng, địa-danh nước·ngoài, giúp việc giao·tiếp, hợp·tác quốc·tế được dễ·dàng hơn.
5. Giúp Người Việt·nam sinh·sống ở nước ngoài, cũng như người nước·ngoài giao·tiếp bằng Tiếng Việt được dễ·dàng hơn.

III. Bốn chữ·cái F, J, W và Z sẽ mang tên gì, dùng để ghi âm gì và được ráp·vần như thế·nào trong Tiếng Việt?

IV. Chúng·ta thêm các chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt nhưng vẫn giữ nguyên như cũ các phụ·âm kép truyền·thống “Ph”, “Gi”, “Qu” và “D”. Thêm bốn chữ·cái F, J, W và Z nhằm mục·đích phiên·âm tên riêng nước·ngoài, làm·cho Tiếng Việt thêm chính·xác và thêm phong·phú, chứ không nhằm cải·tiến (improve), hoặc cải·cách (reform) Việt-ngữ.

V. Nhật·bản đã phải thêm 48 mẫu·tự katakana cách đây khá lâu để giải·quyết cùng một vấn·đề hội·nhập, trong·khi chúng·ta chỉ cần thêm 4 chữ·cái (letter) F, J, W và Z vào trong cùng bảng·chữ·cái (alphabet) hiện·hành.

VI. Thêm bốn Chữ·cái F, J, W, Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt không nhằm mục·đích phục·vụ cho lối khõ Telex trên máy điện·toán.

— o O o — Đọc tiếp Hợp·thức·hoá việc thêm chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt