Chuyên mục: Thuật·ngữ

Giải·thích ý·nghĩa của từ·ngữ

Ngữ·vựng cho Bài·viết: Thơ Tiếng Việt trong Giảng·dạy VSL — Từ Cấp 2, Cấp 3 đến Đại·học

I. VAI·TRÒ CỦA BẢN·DỊCH TRONG LỚP VSL

  1. bản·dịch (danh·từ; translation): văn·bản được chuyển từ một ngôn·ngữ nguồn sang một ngôn·ngữ đích.
  2. dịch·thuật (danh·từ; translation/translation studies): hoạt·động và lĩnh·vực nghiên·cứu về việc chuyển·ngữ giữa các ngôn·ngữ.
  3. chuyển·ngữ (danh·từ; translation/language transfer): tiến·trình chuyển một nội·dung hoặc văn·bản từ ngôn·ngữ này sang ngôn·ngữ khác.
  4. ngôn·ngữ nguồn (danh·từ; source language): ngôn·ngữ của văn·bản được đem ra dịch.
  5. ngôn·ngữ đích (danh·từ; target language): ngôn·ngữ mà văn·bản được dịch sang.
  6. nguyên·bản (danh·từ; original text): văn·bản gốc trước khi được dịch hoặc chuyển·ngữ.
  7. đối·chiếu (động·từ/danh·từ; contrastive comparison): so·sánh các đặc·điểm tương·ứng giữa hai ngôn·ngữ hoặc hai văn·bản.
  8. so·sánh (động·từ/danh·từ; comparison): xem·xét những điểm giống và khác nhau giữa các đối·tượng.
  9. tương·đương (tính·từ/danh·từ; equivalence): có giá·trị, chức·năng hoặc ý·nghĩa tương·ứng trong một ngữ·cảnh nhất·định.
  10. trung·thành (tính·từ; faithful/faithfulness): giữ·lại một cách thích·hợp nội·dung và ý·hướng của nguyên·bản khi dịch.
  11. chuyển·tải (động·từ; convey/transfer): truyền·đạt nội·dung, ý·nghĩa hoặc thông·điệp sang một hình·thức khác.
  12. tái·tạo (động·từ/danh·từ; recreate/recreation): tạo·lại một tác·phẩm hoặc hiệu·ứng tương·ứng trong ngôn·ngữ đích.
  13. tái·sáng·tạo (động·từ/danh·từ; creative recreation): sáng·tạo lại tác·phẩm trong ngôn·ngữ đích nhằm duy·trì hoặc tái·hiện giá·trị nghệ·thuật của nguyên·bản.
  14. giữ·nguyên (động·từ; preserve/retain): duy·trì một yếu·tố mà không thay·đổi nó.
  15. bảo·toàn (động·từ; preserve/conserve): giữ·lại một đặc·điểm, giá·trị hoặc chức·năng quan·trọng.
  16. trải·nghiệm thơ (danh·ngữ; poetic experience): tiến·trình người đọc hoặc người nghe tiếp·xúc, cảm·nhận và tương·tác với bài·thơ.
  17. chất·thơ (danh·từ; poetic quality/poetic essence): những đặc·điểm tạo nên tính·thơ, bao·gồm âm·thanh, nhịp·điệu, hình·ảnh và cảm·xúc.
  18. vai·trò (danh·từ; role): chức·năng hoặc vị·trí của một đối·tượng trong một hoạt·động hoặc hệ·thống.
  19. phương·tiện (danh·từ; means/medium): công·cụ hoặc cách·thức được sử·dụng để đạt một mục·đích.
  20. cây·cầu (danh·từ; bridge): ở nghĩa ẩn·dụ, phương·tiện nối·kết hai đối·tượng, hai ngôn·ngữ hoặc hai nền·văn·hoá.
  21. thay·thế (động·từ; replace/substitute): dùng một đối·tượng hoặc phương·thức khác thay cho đối·tượng hoặc phương·thức ban·đầu.
  22. bổ·trợ (động·từ/tính·từ; supplement/support): hỗ·trợ thêm cho một hoạt·động hoặc phương·tiện chính.
  23. giảng·dạy (động·từ; teach/instruct): hoạt·động hướng·dẫn người học tiếp·thu kiến·thức, kỹ·năng và khả·năng sử·dụng ngôn·ngữ.
  24. lớp VSL (danh·ngữ; VSL classroom): môi·trường lớp·học trong đó Tiếng Việt được dạy cho người học như một ngôn·ngữ thứ hai.

II. TỪ HỌC NGÔN·NGỮ ĐẾN CẢM·NHẬN BẢN·SẮC

  1. học ngôn·ngữ (danh·ngữ; language learning): tiến·trình tiếp·thu kiến·thức và khả·năng sử·dụng một ngôn·ngữ.
  2. tiếp·thu (động·từ; acquire/acquisition): tiếp·nhận và hình·thành kiến·thức hoặc kỹ·năng qua tiến·trình học·tập và trải·nghiệm.
  3. lĩnh·hội (động·từ; comprehend/assimilate): tiếp·nhận và hiểu·được một cách tương·đối sâu một kiến·thức, kỹ·năng hoặc cách·biểu·đạt.
  4. khả·năng ngôn·ngữ (danh·ngữ; language ability): năng·lực sử·dụng và hiểu một ngôn·ngữ.
  5. năng·lực ngôn·ngữ (danh·ngữ; language competence): hệ·thống kiến·thức và khả·năng vận·dụng ngôn·ngữ của người sử·dụng.
  6. vốn Tiếng Việt (danh·ngữ; Vietnamese language repertoire): tổng·hợp những kiến·thức, từ·ngữ, cấu·trúc, cách·nói và kinh·nghiệm sử·dụng Tiếng Việt mà người học tích·lũy được.
  7. cảm·nhận (động·từ/danh·từ; perceive/perception): nhận·biết và cảm·thụ một đối·tượng bằng kinh·nghiệm và cảm·xúc của cá·nhân.
  8. cảm·nhận Tiếng Việt (danh·ngữ; Vietnamese language perception): khả·năng nhận·biết và cảm·thụ những sắc·thái tinh·tế trong cách sử·dụng Tiếng Việt.
  9. cảm·thụ (động·từ/danh·từ; appreciation): tiếp·nhận và cảm·nhận giá·trị nghệ·thuật hoặc thẩm·mỹ của một tác·phẩm.
  10. bản·sắc (danh·từ; identity): những đặc·điểm tạo nên tính·riêng và sự nhận·diện của một cá·nhân, cộng·đồng hoặc nền·văn·hoá.
  11. bản·sắc ngôn·ngữ (danh·ngữ; linguistic identity): những đặc·điểm ngôn·ngữ góp phần thể·hiện và nhận·diện một cộng·đồng hoặc nền·văn·hoá.
  12. bản·sắc văn·hoá (danh·ngữ; cultural identity): những giá·trị, biểu·hiện và đặc·điểm văn·hoá tạo nên tính·riêng của một cộng·đồng.
  13. văn·hoá (danh·từ; culture): hệ·thống giá·trị, niềm·tin, tập·quán, cách·sống và các hình·thức biểu·đạt của một cộng·đồng.
  14. giá·trị văn·hoá (danh·ngữ; cultural value): những giá·trị được một cộng·đồng hình·thành, duy·trì và truyền·lại.
  15. kinh·nghiệm (danh·từ; experience): những hiểu·biết và nhận·thức hình·thành qua quá·trình sống, học·tập hoặc thực·hành.
  16. trải·nghiệm (động·từ/danh·từ; experience): trực·tiếp tham·gia hoặc tiếp·xúc với một sự·việc, hoạt·động hay hiện·tượng.
  17. tiếp·xúc ngôn·ngữ (danh·ngữ; language exposure/contact): tiến·trình người học thường·xuyên nghe, đọc, nói hoặc viết bằng một ngôn·ngữ.
  18. ngữ·cảnh (danh·từ; context): hoàn·cảnh và những yếu·tố xung·quanh một lời·nói hoặc văn·bản giúp xác·định cách hiểu.
  19. cách·biểu·đạt (danh·ngữ; mode of expression): cách một ý·nghĩa, cảm·xúc hoặc thông·điệp được thể·hiện bằng ngôn·ngữ.
  20. sắc·thái (danh·từ; nuance): nét khác·biệt tinh·tế về ý·nghĩa, cảm·xúc hoặc cách·dùng giữa những hình·thức gần·nhau.
  21. sắc·thái ngữ·nghĩa (danh·ngữ; semantic nuance): khác·biệt tinh·tế về ý·nghĩa giữa những từ·ngữ hoặc cách·biểu·đạt.
  22. sắc·thái cảm·xúc (danh·ngữ; emotional nuance): mức·độ hoặc đặc·điểm tinh·tế của cảm·xúc được thể·hiện qua ngôn·ngữ.
  23. tinh·tế (tính·từ; subtle/refined): có đặc·điểm nhỏ, sâu hoặc khó nhận·biết nếu không chú·ý kỹ.
  24. thấu·hiểu (động·từ; deeply understand): hiểu một cách sâu·sắc cả nội·dung, hoàn·cảnh và ý·nghĩa bên·trong.
  25. nhận·diện (động·từ; identify/recognize): nhận·ra và xác·định một đặc·điểm hoặc đối·tượng.
  26. nhận·biết (động·từ; recognize/perceive): nhận·ra hoặc ý·thức được một điều qua quan·sát, kinh·nghiệm hoặc cảm·nhận.

III. DẠY THƠ CHO CÁC CẤP HỌC

  1. cấp·học (danh·từ; educational level): một bậc trong hệ·thống giáo·dục.
  2. Cấp 2 (danh·ngữ; middle school/lower secondary school): cách gọi thông·dụng cho bậc trung·học cơ·sở (cơ·bản). Trình·độ giáo·dục cơ·bản (basic education level)
  3. Cấp 3 (danh·ngữ; high school/upper secondary school): cách gọi thông·dụng cho bậc trung·học phổ·thông.
  4. Đại·học (danh·từ; university/higher education): bậc giáo·dục sau trung·học, thường bao·gồm các chương·trình đào·tạo chuyên·nghiệp và học·thuật.
  5. học·sinh (danh·từ; student/pupil): người đang học ở các cấp giáo·dục phổ·thông.
  6. sinh·viên (danh·từ; university student): người đang theo học tại trường đại·học hoặc cơ·sở giáo·dục đại·học.
  7. người học (danh·từ; learner): người tham·gia tiến·trình học·tập hoặc tiếp·thu một ngôn·ngữ.
  8. trình·độ (danh·từ; proficiency/level): mức·độ kiến·thức, kỹ·năng hoặc năng·lực của người học.
  9. độ·tuổi (danh·từ; age group): nhóm hoặc khoảng tuổi của người học.
  10. phù·hợp (tính·từ; appropriate/suitable): đáp·ứng được yêu·cầu hoặc đặc·điểm của một đối·tượng hay hoàn·cảnh.
  11. mục·tiêu học·tập (danh·ngữ; learning objective): kết·quả hoặc năng·lực mà người học cần đạt được sau một tiến·trình học·tập.
  12. chương·trình (danh·từ; curriculum/program): hệ·thống nội·dung, mục·tiêu và hoạt·động được tổ·chức cho một tiến·trình giáo·dục.
  13. chương·trình VSL (danh·ngữ; VSL curriculum/program): chương·trình giảng·dạy Tiếng Việt như một ngôn·ngữ thứ hai.
  14. bài·học (danh·từ; lesson): một đơn·vị nội·dung được tổ·chức để dạy và học.
  15. hoạt·động học·tập (danh·ngữ; learning activity): hoạt·động được thiết·kế nhằm giúp người học đạt mục·tiêu học·tập.
  16. bài·tập (danh·từ; exercise): nhiệm·vụ được giao để người học luyện·tập và củng·cố kiến·thức hoặc kỹ·năng.
  17. thảo·luận (động·từ/danh·từ; discussion): cùng trao·đổi ý·kiến về một vấn·đề.
  18. tương·tác (động·từ/danh·từ; interaction): tác·động qua·lại giữa hai hoặc nhiều người, đối·tượng hoặc hệ·thống.
  19. phản·hồi (danh·từ/động·từ; feedback): thông·tin hoặc ý·kiến được đưa ra nhằm giúp người học nhận·biết và cải·thiện tiến·trình học·tập.
  20. khuyến·khích (động·từ; encourage): tạo điều·kiện hoặc động·lực để người học tích·cực tham·gia.
  21. tự·tin (tính·từ; confident): có niềm·tin vào khả·năng của bản·thân khi thực·hiện một hoạt·động.
  22. hứng·thú (danh·từ/tính·từ; interest/engagement): trạng·thái quan·tâm và muốn tham·gia vào một hoạt·động.
  23. động·lực học·tập (danh·ngữ; learning motivation): nguyên·nhân hoặc năng·lượng thúc·đẩy người học duy·trì việc học.

IV. THƠ, NGÔN·NGỮ VÀ CẢM·NHẬN

  1. thơ·ca (danh·từ; poetry/poetry and song): loại·hình sáng·tác sử·dụng ngôn·ngữ cô·đọng, giàu hình·ảnh, âm·thanh và cảm·xúc.
  2. thơ nguyên·bản (danh·ngữ; original poetry): bài·thơ được trình·bày bằng chính ngôn·ngữ mà tác·giả sử·dụng khi sáng·tác.
  3. đọc thơ (động·ngữ; reading poetry): hoạt·động tiếp·nhận bài·thơ thông qua việc đọc và cảm·nhận văn·bản.
  4. nghe thơ (động·ngữ; listening to poetry): tiếp·nhận bài·thơ qua âm·thanh, giọng đọc, nhịp·điệu và ngữ·điệu.
  5. cảm·nhận thơ (danh·ngữ; poetic appreciation): tiến·trình cảm·thụ và nhận·biết giá·trị của bài·thơ.
  6. ngữ·điệu (danh·từ; intonation): sự biến·đổi cao·độ, trường·độ, cường·độ và nhịp·điệu trong lời·nói.
  7. thanh·điệu (danh·từ; lexical tone): đặc·trưng cao·độ có chức·năng phân·biệt ý·nghĩa trong Tiếng Việt.
  8. nhịp·điệu (danh·từ; rhythm): sự tổ·chức và phân·bố nhịp nhàng của âm·thanh, từ·ngữ hoặc dòng·thơ.
  9. âm·thanh (danh·từ; sound): hiện·tượng vật·lý được cảm·nhận bằng thính·giác và được sử·dụng để tạo nên lời·nói hoặc âm·nhạc.
  10. âm·tiết (danh·từ; syllable): đơn·vị âm·thanh cơ·bản trong cấu·trúc phát·âm của một ngôn·ngữ.
  11. dòng·thơ (danh·từ; poetic line): một dòng văn·bản tạo nên đơn·vị trình·bày của bài·thơ.
  12. khoảng·lặng (danh·từ; pause/silence): khoảng thời·gian ngừng lại trong lời·đọc hoặc dòng·thơ, có thể tạo hiệu·ứng cảm·xúc.
  13. hơi·thở (danh·từ; breath): sự vận·động của hơi khi nói hoặc đọc, góp phần tạo nhịp và cảm·xúc.
  14. giọng·đọc (danh·ngữ; reading voice): cách phát·âm và thể·hiện bài·thơ bằng giọng nói.
  15. chất·nhạc (danh·từ; musical quality): đặc·điểm về âm·thanh, nhịp·điệu và sự ngân·vang tạo nên tính·nhạc.
  16. âm·hưởng (danh·từ; resonance/echo): tác·động hoặc dư·âm về âm·thanh và cảm·xúc còn lại sau khi nghe hoặc đọc.
  17. hình·ảnh (danh·từ; image/imagery): hình·tượng hoặc biểu·tượng được tạo nên bằng ngôn·ngữ để gợi lên một sự·vật, cảm·xúc hoặc ý·niệm.
  18. cảm·xúc (danh·từ; emotion): trạng·thái tình·cảm của con người trước một sự·việc, đối·tượng hoặc trải·nghiệm.
  19. giọng·điệu (danh·từ; tone): cách thể·hiện thái·độ, cảm·xúc hoặc phong·cách qua lời·nói hay văn·bản.

V. PHƯƠNG·PHÁP GIẢNG·DẠY

  1. phương·pháp (danh·từ; method): cách·thức được lựa·chọn và tổ·chức để đạt một mục·tiêu.
  2. phương·pháp dạy·học (danh·ngữ; teaching method/pedagogy): hệ·thống cách·thức tổ·chức hoạt·động dạy và học.
  3. phương·pháp tiếp·cận (danh·ngữ; approach): cách nhìn và cách tổ·chức việc nghiên·cứu hoặc giảng·dạy một đối·tượng.
  4. tiếp·cận (động·từ/danh·từ; approach): lựa·chọn cách thức để nghiên·cứu, giảng·dạy hoặc tìm·hiểu một đối·tượng.
  5. lấy người học làm trung·tâm (cụm·từ; learner-centered approach): cách dạy·học đặt nhu·cầu, khả·năng và trải·nghiệm của người học vào vị·trí trung·tâm.
  6. dạy·học theo ngữ·cảnh (danh·ngữ; contextualized teaching): phương·pháp đặt ngôn·ngữ và nội·dung vào hoàn·cảnh sử·dụng cụ·thể.
  7. dạy·học tích·hợp (danh·ngữ; integrated teaching): cách tổ·chức dạy·học kết·hợp nhiều kỹ·năng hoặc lĩnh·vực có liên·quan.
  8. thực·hành (động·từ/danh·từ; practice): vận·dụng kiến·thức hoặc kỹ·năng vào hoạt·động cụ·thể.
  9. vận·dụng (động·từ; apply): sử·dụng kiến·thức hoặc kỹ·năng đã học trong một tình·huống cụ·thể.
  10. củng·cố (động·từ; reinforce): làm cho kiến·thức hoặc kỹ·năng được ghi·nhớ và sử·dụng vững·chắc hơn.
  11. phát·triển (động·từ; develop): làm cho một khả·năng, kỹ·năng hoặc tiến·trình tiến·bộ và hoàn·thiện hơn.
  12. phát·triển ngôn·ngữ (danh·ngữ; language development): tiến·trình mở·rộng và hoàn·thiện khả·năng sử·dụng ngôn·ngữ.
  13. phát·triển cảm·nhận (danh·ngữ; development of perception/appreciation): tiến·trình nâng·cao khả·năng nhận·biết và cảm·thụ những đặc·điểm tinh·tế của ngôn·ngữ hoặc nghệ·thuật.

VI. KẾT·LUẬN VÀ ĐỊNH·HƯỚNG

  1. kết·luận (danh·từ; conclusion): nhận·định được rút·ra sau khi xem·xét và phân·tích một vấn·đề.
  2. định·hướng (danh·từ; direction/guidance): hướng đi hoặc nguyên·tắc được xác·định cho một hoạt·động trong tương·lai.
  3. mục·đích (danh·từ; purpose): điều mà một hoạt·động hoặc tiến·trình hướng·tới.
  4. mục·tiêu (danh·từ; objective/goal): kết·quả cụ·thể cần đạt được.
  5. ý·nghĩa (danh·từ; meaning/significance): nội·dung hoặc giá·trị mà một sự·vật, hành·động hay hiện·tượng biểu·thị.
  6. giá·trị (danh·từ; value): mức·độ quan·trọng hoặc ý·nghĩa mà một đối·tượng được xem là có.
  7. giá·trị giáo·dục (danh·ngữ; educational value): những tác·động hoặc lợi·ích góp phần vào sự phát·triển kiến·thức, kỹ·năng và nhân·cách của người học.
  8. giá·trị thẩm·mỹ (danh·ngữ; aesthetic value): giá·trị liên·quan đến cái đẹp và trải·nghiệm nghệ·thuật.
  9. ý·thức (danh·từ; awareness/consciousness): khả·năng nhận·biết và hiểu về một đối·tượng, sự·việc hoặc vấn·đề.
  10. ý·thức ngôn·ngữ (danh·ngữ; language awareness): khả·năng nhận·biết và suy·nghĩ về đặc·điểm, cách·dùng và tác·động của ngôn·ngữ.
  11. ý·thức văn·hoá (danh·ngữ; cultural awareness): khả·năng nhận·biết và hiểu những đặc·điểm, giá·trị và khác·biệt văn·hoá.
  12. bản·sắc Tiếng Việt (danh·ngữ; Vietnamese linguistic/cultural identity): những đặc·điểm về ngôn·ngữ và văn·hoá góp phần tạo nên tính·riêng của Tiếng Việt và Người Việt.
  13. giao·tiếp liên·văn·hoá (danh·ngữ; intercultural communication): tiến·trình giao·tiếp giữa những người có nền·tảng văn·hoá khác nhau.
  14. hiểu·biết liên·văn·hoá (danh·ngữ; intercultural understanding): khả·năng nhận·biết, hiểu và tôn·trọng những khác·biệt giữa các nền·văn·hoá.
  15. sống cùng Tiếng Việt (cụm·từ; living with Vietnamese): cách nói mang tính ẩn·dụ chỉ việc người học không chỉ sử·dụng Tiếng Việt mà còn trải·nghiệm, cảm·nhận và tương·tác với Tiếng Việt trong đời·sống.

Ngữ·vựng cho Bài·viết: ĐỌC, NGHE VÀ CẢM THƠ


Thơ Tiếng Việt trong giảng·dạy VLS — Phần III
Giảng·dạy thơ Tiếng Việt: ĐỌC, NGHE VÀ CẢM THƠ — Từ phân·tích diễn·ngôn đến phương·pháp học Tiếng Việt.

IX. Làm thế·nào để một bài·thơ Tiếng Việt vẫn là một bài·thơ trong Tiếng Anh?

1. tái·tạo (recreate) — động·từ: Tạo·lại một tác·phẩm, hình·ảnh, hiệu·ứng hoặc trải·nghiệm bằng một hình·thức khác nhưng cố·gắng giữ·được những đặc·điểm cốt·lõi.

2. tái·sáng·tạo (re-create creatively; recreate) — động·từ: Sáng·tạo lại một tác·phẩm trong một ngôn·ngữ hoặc hình·thức mới, đồng·thời cố·gắng duy·trì tinh·thần và giá·trị nghệ·thuật của nguyên·bản.

3. dịch·thuật (translation; translation studies) — danh·từ: Hoạt·động hoặc lĩnh·vực chuyển một văn·bản hay lời nói từ ngôn·ngữ này sang ngôn·ngữ khác.

4. ngôn·ngữ nguồn (source language) — cụm·danh·từ: Ngôn·ngữ của văn·bản hoặc lời nói được chọn làm nguồn để dịch.

5. ngôn·ngữ đích (target language) — cụm·danh·từ: Ngôn·ngữ mà văn·bản hoặc lời nói được chuyển sang khi dịch.

6. chuyển·ngữ (language transfer; translation) — danh·từ: Việc chuyển nội·dung biểu·đạt từ một ngôn·ngữ sang một ngôn·ngữ khác.

7. trung·thành (faithful; faithful to the original) — tính·từ: Giữ·được nội·dung, ý·nghĩa hoặc tinh·thần của nguyên·bản khi chuyển sang hình·thức khác.

8. trung·thành với nguyên·bản (faithful to the original) — cụm·tính·từ: Giữ·lại tối·đa những đặc·điểm quan·trọng của tác·phẩm gốc trong tiến·trình chuyển·dịch.

9. trải·nghiệm thơ (poetic experience) — danh·từ: Toàn·bộ quá·trình người đọc nghe, đọc, hiểu, cảm·nhận và tương·tác với một bài·thơ.

10. chất·thơ (poetic quality; poetic essence) — danh·từ: Những đặc·điểm tạo·nên tính·chất thơ, bao·gồm âm·thanh, nhịp·điệu, hình·ảnh, cảm·xúc và cách biểu·đạt.

11. âm·nhạc của thơ (musicality of poetry) — danh·từ: Những đặc·điểm về âm·thanh, nhịp·điệu, sự lặp·lại và khoảng·dừng tạo·nên tính·nhạc trong thơ.

12. hình·ảnh (image; imagery) — danh·từ: Hình·tượng hoặc bức·tranh được tạo·ra trong tâm·trí người đọc bằng ngôn·ngữ.

13. cảm·xúc (emotion) — danh·từ: Trạng·thái tình·cảm được khơi·dậy hoặc biểu·đạt qua tác·phẩm.

14. nhịp·điệu (rhythm) — danh·từ: Cách tổ·chức và phân·bố nhịp trong dòng lời nói hoặc thơ.

15. khoảng·lặng (silence; pause) — danh·từ: Khoảng·thời·gian không có lời nói hoặc âm·thanh, có·thể tạo·ra hiệu·ứng về nhịp·điệu và cảm·xúc.

16. dòng·chảy cảm·xúc (emotional flow) — cụm·danh·từ: Sự vận·động liên·tục của cảm·xúc từ một trạng·thái này sang trạng·thái khác trong tác·phẩm.

17. sắc·thái (nuance) — danh·từ: Sự khác·biệt tinh·tế về ý·nghĩa, cảm·xúc hoặc cách biểu·đạt.

18. tinh·thần của nguyên·bản (spirit of the original) — cụm·danh·từ: Những giá·trị, cảm·xúc, tư·tưởng và đặc·điểm cốt·lõi tạo·nên bản·chất của tác·phẩm gốc.

19. hệ·thống ngôn·ngữ (language system) — cụm·danh·từ: Toàn·bộ các thành·phần và quy·tắc tạo·nên một ngôn·ngữ.

20. ngôn·ngữ đích (target language) — cụm·danh·từ: Ngôn·ngữ tiếp·nhận nội·dung được chuyển·dịch.

21. tái·hiện (recreate; re-present) — động·từ: Làm cho một hình·ảnh, trạng·thái hoặc hiệu·ứng xuất·hiện trở·lại trong một hình·thức khác.

22. cốt·lõi (core; essence) — danh·từ: Phần quan·trọng nhất tạo·nên bản·chất của một vấn·đề hoặc tác·phẩm.

23. nghệ·thuật (art) — danh·từ: Hoạt·động sáng·tạo nhằm tạo·ra những giá·trị thẩm·mỹ và biểu·đạt kinh·nghiệm của con·người.

24. thẩm·mỹ (aesthetic) — tính·từ: Thuộc về vẻ đẹp, giá·trị nghệ·thuật và sự cảm·thụ cái đẹp.

25. chuyển·dịch (translate; transfer) — động·từ: Chuyển một nội·dung từ ngôn·ngữ nguồn sang ngôn·ngữ đích.

X. Phân·tích diễn·ngôn: Từ “Ta” đến “Đôi ta”

26. diễn·ngôn (discourse) — danh·từ: Ngôn·ngữ được sử·dụng trong một ngữ·cảnh cụ·thể và được xem xét như một chỉnh·thể có cấu·trúc và ý·nghĩa.

27. phân·tích diễn·ngôn (discourse analysis) — cụm·danh·từ: Việc nghiên·cứu cách ngôn·ngữ được tổ·chức, sử·dụng và tạo·nghĩa trong một văn·bản hoặc ngữ·cảnh.

28. chủ·thể (subject; agent) — danh·từ: Người, nhóm người hoặc thực·thể giữ vai·trò trung·tâm trong một hành·động, phát·ngôn hoặc diễn·ngôn.

29. chủ·thể đơn (singular subject; individual subject) — cụm·danh·từ: Chủ·thể được biểu·thị như một cá·nhân hoặc một đơn·vị riêng·lẻ.

30. chủ·thể chung (shared subject; collective subject) — cụm·danh·từ: Chủ·thể bao·gồm từ hai cá·nhân trở·lên và được biểu·thị như một đơn·vị chung.

31. đại·từ (pronoun) — danh·từ: Từ được dùng để thay·thế hoặc đại·diện cho danh·từ hoặc một thực·thể đã được xác·định trong diễn·ngôn.

32. xưng·hô (address; address terms) — động·từ: Cách sử·dụng từ hoặc đại·từ để gọi mình và gọi người khác trong giao·tiếp.

33. quan·hệ (relationship; relation) — danh·từ: Mối liên·hệ giữa hai hoặc nhiều người, sự·vật hoặc khái·niệm.

34. quan·hệ giữa người nói và người nghe (speaker-hearer relationship) — cụm·danh·từ: Mối·quan·hệ được thể·hiện hoặc thiết·lập giữa người phát·ngôn và người tiếp·nhận lời nói.

35. tiến·trình (progression; process) — danh·từ: Sự phát·triển hoặc vận·động qua nhiều giai·đoạn.

36. tuyến diễn·ngôn (discourse trajectory) — cụm·danh·từ: Hướng phát·triển của ý·nghĩa, chủ·đề hoặc quan·hệ trong một diễn·ngôn.

37. chuyển·đổi (shift; transition) — danh·từ: Sự thay·đổi từ một trạng·thái, chủ·thể hoặc cách biểu·đạt sang một trạng·thái khác.

38. chuyển từ (shift from) — cụm·danh·từ: Sự thay·đổi từ một đơn·vị, hình·thức hoặc trạng·thái sang đơn·vị khác.

39. cá·nhân (individual) — danh·từ: Một con·người được xem như một đơn·vị riêng·lẻ.

40. đôi (pair; couple) — danh·từ: Hai người hoặc hai sự·vật được xem như một cặp có quan·hệ với nhau.

41. đôi ta (the two of us; we as a couple) — đại·từ/cụm·đại·từ: Cách xưng·hô chỉ hai người cùng được đặt trong một mối·quan·hệ, thường mang sắc·thái thân·mật hoặc trữ·tình.

42. chủ·thể trữ·tình (lyrical subject) — cụm·danh·từ: Người hoặc cái tôi biểu·đạt cảm·xúc, suy·nghĩ và trải·nghiệm trong một tác·phẩm trữ·tình.

43. lập·luận (argumentation; reasoning) — danh·từ: Tiến·trình sử·dụng các ý·tưởng, lý·lẽ hoặc bằng·chứng để dẫn đến một kết·luận.

44. lập·luận trữ·tình (lyrical argumentation) — cụm·danh·từ: Cách xây·dựng và phát·triển một ý·tưởng bằng ngôn·ngữ giàu cảm·xúc và tính·trữ·tình.

45. khẳng·định (affirm; assert) — động·từ: Nêu một điều với ý·nghĩa xác·nhận hoặc cho rằng điều đó là đúng.

46. ý·niệm (concept; notion) — danh·từ: Ý·tưởng hoặc khái·niệm được hình·thành trong tư·duy.

47. trừu·tượng (abstract) — tính·từ: Không có hình·dạng cụ·thể và thường tồn·tại chủ·yếu dưới dạng ý·niệm.

48. hợp·tác (cooperate; collaborate) — động·từ: Cùng làm việc hoặc hành·động để đạt một mục·tiêu chung.

49. nuôi·dưỡng (nurture; foster) — động·từ: Chăm·sóc và tạo·điều·kiện để một điều gì đó phát·triển.

50. xây·dựng (build; construct) — động·từ: Tạo·nên hoặc phát·triển một hệ·thống, mối·quan·hệ, ý·tưởng hoặc cấu·trúc.

XI. Ba lần đọc — Một phương·pháp dạy thơ cho VSL

51. phương·pháp (method; methodology) — danh·từ: Cách thức có·hệ·thống được sử·dụng để thực·hiện một nhiệm·vụ hoặc đạt một mục·tiêu.

52. phương·pháp dạy·học (teaching method) — cụm·danh·từ: Cách thức được tổ·chức có·chủ·đích để giúp người học tiếp·thu kiến·thức hoặc phát·triển kỹ·năng.

53. lần đọc (reading) — cụm·danh·từ: Một lượt đọc một văn·bản với một mục·tiêu nhất·định.

54. đọc để nghe (read to listen) — cụm·động·từ: Đọc hoặc nghe người khác đọc nhằm chú·ý trước hết đến âm·thanh, thanh·điệu và nhịp·điệu.

55. đọc để hiểu (read to understand) — cụm·động·từ: Đọc với mục·tiêu nắm·bắt nội·dung, từ·ngữ và ý·nghĩa của văn·bản.

56. đọc để cảm (read to experience/feel) — cụm·động·từ: Đọc nhằm nhận·biết và cảm·thụ cảm·xúc, hình·ảnh, nhịp·điệu và sắc·thái của tác·phẩm.

57. giải·thích (explain) — động·từ: Làm cho một ý·tưởng, từ·ngữ hoặc vấn·đề trở·nên rõ·ràng và dễ hiểu.

58. phản·ứng (response; reaction) — danh·từ: Cách một người cảm·nhận, suy·nghĩ hoặc hành·động trước một tác·động hay trải·nghiệm.

59. phản·ứng cảm·xúc (emotional response) — cụm·danh·từ: Cảm·xúc hoặc trạng·thái tình·cảm xuất·hiện khi một người tiếp·nhận một tác·phẩm hoặc sự·việc.

60. phản·ứng cá·nhân (personal response) — cụm·danh·từ: Cách một cá·nhân tự·mình cảm·nhận hoặc đánh·giá một tác·phẩm hay trải·nghiệm.

61. mục·tiêu (objective; goal) — danh·từ: Kết·quả hoặc năng·lực mà người học hoặc người dạy hướng·tới.

62. giải·mã (decode) — động·từ: Phân·tích ký·hiệu hoặc thông·tin để hiểu nội·dung được biểu·đạt.

63. vốn Tiếng Việt (Vietnamese proficiency; Vietnamese language knowledge) — cụm·danh·từ: Mức·độ kiến·thức và khả·năng sử·dụng Tiếng Việt mà một người đã tích·lũy.

64. từ·vựng (lexicon) — danh·từ: Toàn·bộ kho hoặc hệ·thống từ và thành·tố từ·vựng của một ngôn·ngữ, lĩnh·vực hoặc nhóm người.

65. nội·dung (content) — danh·từ: Những thông·tin, ý·tưởng và ý·nghĩa được chứa·đựng trong một văn·bản.

66. bài·tập (exercise; assignment) — danh·từ: Hoạt·động được giao nhằm giúp người học luyện·tập hoặc kiểm·tra một kiến·thức hay kỹ·năng.

67. khô·khan (dry; dull) — tính·từ: Thiếu tính·sinh·động, cảm·xúc hoặc sự hấp·dẫn.

68. cảm·thụ (appreciate; experience) — động·từ: Tiếp·nhận và cảm·nhận giá·trị nghệ·thuật, thẩm·mỹ hoặc cảm·xúc của một tác·phẩm.

69. trình·tự (sequence; order) — danh·từ: Thứ·tự mà các bước hoặc sự·việc được sắp·xếp và thực·hiện.

70. giai·đoạn (stage; phase) — danh·từ: Một phần trong một tiến·trình phát·triển hoặc thực·hiện.

XII. Giảng·dạy “cảm·nhận Tiếng Việt”

71. cảm·nhận Tiếng Việt (Vietnamese language appreciation; experiencing Vietnamese) — cụm·danh·từ: Khả·năng nhận·biết, hiểu và cảm·thụ âm·thanh, sắc·thái, nhịp·điệu, ý·nghĩa và cách biểu·đạt của Tiếng Việt.

72. cảm·nhận ngôn·ngữ (language appreciation; linguistic perception) — cụm·danh·từ: Khả·năng nhận·biết và cảm·thụ những đặc·điểm tinh·tế của một ngôn·ngữ.

73. ngôn·ngữ tự·nhiên (natural language) — cụm·danh·từ: Ngôn·ngữ được con·người sử·dụng trong giao·tiếp tự·nhiên, khác với các hệ·thống ngôn·ngữ nhân·tạo.

74. khả·năng (ability; capacity) — danh·từ: Năng·lực thực·hiện một hoạt·động hoặc đạt một kết·quả nhất·định.

75. nhận·biết (recognize; perceive) — động·từ: Nhận·ra hoặc ý·thức được một đặc·điểm, đối·tượng hay sự·khác·biệt.

76. cảm·thụ (appreciate; experience) — động·từ: Cảm·nhận và hiểu giá·trị của một tác·phẩm, ngôn·ngữ hoặc trải·nghiệm.

77. sắc·thái tinh·tế (subtle nuance) — cụm·danh·từ: Sự khác·biệt rất nhỏ nhưng có·ý·nghĩa về ý·nghĩa, cảm·xúc hoặc cách biểu·đạt.

78. cách nói (way of speaking; expression) — cụm·danh·từ: Cách một ý·tưởng hoặc nội·dung được diễn·đạt bằng ngôn·ngữ.

79. cách biểu·đạt (mode of expression; way of expressing) — cụm·danh·từ: Phương·thức sử·dụng ngôn·ngữ để thể·hiện một ý·tưởng, cảm·xúc hoặc thông·tin.

80. ngữ·điệu (intonation) — danh·từ: Sự thay·đổi cao·độ của giọng nói trong tiến·trình phát·ngôn, góp·phần thể·hiện cấu·trúc và thái·độ.

81. trọng·âm (stress) — danh·từ: Mức·độ nổi·bật tương·đối của một âm·tiết hoặc âm·đoạn trong lời nói.

82. âm·tiết (syllable) — danh·từ: Đơn·vị phát·âm trong lời nói, thường có một nguyên·âm làm trung·tâm.

83. thanh·điệu (tone) — danh·từ: Đặc·điểm cao·độ có·tính hệ·thống của âm·tiết, có·thể phân·biệt nghĩa trong Tiếng Việt.

84. nhịp·điệu (rhythm) — danh·từ: Cách tổ·chức và phân·bố các nhịp trong lời nói hoặc thơ.

85. khoảng·dừng (pause) — danh·từ: Khoảng·thời·gian tạm·ngừng trong lời nói hoặc đọc.

86. từ gần·nghĩa (near-synonym; synonym) — danh·từ: Từ có ý·nghĩa giống hoặc gần với một từ khác nhưng có·thể khác về sắc·thái hoặc cách sử·dụng.

87. sắc·thái ngữ·nghĩa (semantic nuance) — cụm·danh·từ: Sự khác·biệt tinh·tế về ý·nghĩa giữa những từ hoặc cách diễn·đạt gần nhau.

88. sắc·thái cảm·xúc (emotional nuance) — cụm·danh·từ: Sự khác·biệt tinh·tế về mức·độ hoặc loại cảm·xúc được biểu·đạt.

89. từ·vựng (lexicon) — danh·từ: Hệ·thống hoặc kho các đơn·vị từ·vựng của một ngôn·ngữ hay lĩnh·vực.

90. ngữ·dụng (pragmatics) — danh·từ: Việc nghiên·cứu cách ngôn·ngữ được sử·dụng và được hiểu trong ngữ·cảnh.

91. văn·hóa (culture) — danh·từ: Tổng·thể những giá·trị, niềm·tin, tập·quán, cách·sống và sản·phẩm tinh·thần của một cộng·đồng.

92. cảm·xúc (emotion) — danh·từ: Trạng·thái tình·cảm được con·người trải·nghiệm hoặc biểu·đạt.

93. cảm·nhận (perceive; experience; feel) — động·từ: Nhận·biết và cảm·thụ một sự·vật, âm·thanh, ý·nghĩa hoặc cảm·xúc.

94. trải·nghiệm (experience) — danh·từ: Những điều một người trực·tiếp cảm·nhận, thực·hiện hoặc trải·qua.

95. tương·tác (interact) — động·từ: Tác·động qua·lại giữa hai hoặc nhiều người, đối·tượng hoặc hệ·thống.

96. tiếp·thu (acquire; absorb) — động·từ: Nhận và lĩnh·hội kiến·thức, kỹ·năng hoặc thông·tin.

97. lĩnh·hội (comprehend; acquire) — động·từ: Tiếp·nhận và hiểu sâu một kiến·thức, kỹ·năng hoặc giá·trị.

98. tinh·tế (subtle; nuanced) — tính·từ: Có sự khác·biệt nhỏ, khó nhận·ra nhưng có·ý·nghĩa.

99. thấu·hiểu (deeply understand) — động·từ: Hiểu một vấn·đề một cách sâu·sắc, bao·gồm cả những sắc·thái và nguyên·nhân bên·trong.

100. sống cùng Tiếng Việt (live with/through Vietnamese) — cụm·động·từ: Trải·nghiệm và sử·dụng Tiếng Việt như một phần của đời·sống, văn·hoá và cảm·nhận cá·nhân, chứ không chỉ học như một môn·học.

Ngữ·vựng cho Bài·viết: TỪ NGHĨA ĐẾN CHẤT·THƠ

“TỪ NGHĨA ĐẾN CHẤT·THƠ” — Khi thơ Tiếng Việt được dịch sang Tiếng Anh

I. Lời Giới·thiệu & Cơ·sở·lý·luận Sư·phạm (Pedagogical Rationale)

Phần này cung·cấp một hệ·thống ngữ·vựng (vocabulary) và từ·vựng (lexicon) chặt·chẽ, theo·dõi tiến·trình chuyển·hoá một bài·thơ Tiếng Việt từ một văn·bản thô thành một công·cụ giảng·dạy tích·cực. Bằng cách phân·tích các yếu·tố cấu·trúc—bao·gồm các đặc·tính ngữ·âm như thanh·điệu và nhịp·điệu, tính chất·nhạc trong cấu·trúc của dấu câu, cùng động·lực ngôn·ngữ giữa văn·bản nguồn và bản·dịch đích—khung tài·liệu này trang·bị cho giáo·viên và học·viên cao·cấp những thuật·ngữ rõ·ràng cần·thiết để phân·tích diễn·ngôn thơ-ca Tiếng Việt. Nhìn một·cách tổng·thể, các thuật·ngữ chuẩn·hoá này đóng vai·trò như một cây·cầu tri·thức, chuyển trọng·tâm lớp·học từ việc giải·mã thụ·động sang một trải·nghiệm thực·tế, sống·động về nghệ·thuật văn·học Việt Nam.

Tài·liệu chuẩn·hoá Thuật·ngữ — PHẦN II: Từ Nghĩa đến Chất·thơ đóng vai·trò như một khung sư·phạm song·ngữ được thiết·kế chuyên·biệt cho việc giảng·dạy Tiếng Việt như một Ngôn·ngữ Thứ hai (VSL, Vietnamese as a Second Language) thông·qua lăng·kính phân·tích văn·học. Khi vượt qua ranh·giới của việc dịch nghĩa đơn·thuần, người học ngôn·ngữ thường gặp phải một khoảng·trống diễn·dịch giữa ngữ·nghĩa cốt·lõi và bản·chất trữ·tình của thơ-ca.

II. Ngữ·vựng (Vocabulary)

V. KHI BÀI·THƠ TRỞ·THÀNH BÀI·HỌC TIẾNG VIỆT

  1. bài·thơ (danh·từ; poem): Tác·phẩm văn·học được viết bằng những dòng thơ, thường có nhịp·điệu và hình·ảnh.
  2. bài·học (danh·từ; lesson): Nội·dung được dùng để giảng·dạy hoặc học·tập nhằm đạt một mục·tiêu nhất·định.
  3. ngôn·ngữ (danh·từ; language): Hệ·thống âm·thanh, từ·ngữ và quy·tắc được con·người sử·dụng để giao·tiếp và biểu·đạt tư·tưởng, tình·cảm.
  4. ngữ·vựng (danh·từ; vocabulary): Tập·hợp những từ·ngữ được sử·dụng trong một ngôn·ngữ hoặc bởi một người, một nhóm người.
  1. ngữ·pháp (danh·từ; grammar): Hệ·thống quy·tắc chi·phối cách kết·hợp và sử·dụng từ·ngữ để tạo·thành câu.
  2. ngữ·nghĩa (danh·từ; semantics): Ngành nghiên·cứu về ý·nghĩa của từ·ngữ, câu và các đơn·vị ngôn·ngữ.
  3. ngữ·dụng (danh·từ; pragmatics): Ngành nghiên·cứu cách ngôn·ngữ được sử·dụng và được hiểu trong ngữ·cảnh giao·tiếp.
  4. phát·âm (danh·từ; pronunciation): Cách một âm, một từ hoặc một câu được tạo·ra và phát·ra bằng lời·nói.
  5. thanh·điệu (danh·từ; tone): Đặc·điểm cao·độ của giọng nói có·thể góp·phần phân·biệt ý·nghĩa của các âm·tiết trong Tiếng Việt.
  6. nhịp·điệu (danh·từ; rhythm): Sự sắp·xếp và lặp·lại có·tính quy·luật của các đơn·vị âm·thanh hoặc nhịp trong lời·nói và thơ.
  7. âm·thanh (danh·từ; sound): Hiện·tượng vật·lý được tạo·ra bởi dao·động và được tai người tiếp·nhận.
  8. âm·tiết (danh·từ; syllable): Đơn·vị phát·âm thường được tạo·thành bởi một trung·tâm nguyên·âm cùng các thành·phần phụ·âm đi·kèm.
  9. sắc·thái (danh·từ; nuance): Sự khác·biệt tinh·tế về ý·nghĩa, cảm·xúc hoặc cách biểu·đạt giữa những từ·ngữ hoặc cách nói gần·nhau.
  10. ngữ·cảnh (danh·từ; context): Hoàn·cảnh và những yếu·tố xung·quanh giúp xác·định hoặc làm rõ ý·nghĩa của một lời·nói hay văn·bản.
  11. đơn·vị (danh·từ; unit): Một thành·phần được xem như một chỉnh·thể trong một hệ·thống.
  12. kết·hợp (động·từ; combine): Gắn hoặc đặt nhiều thành·phần cùng·nhau để tạo·thành một cấu·trúc hay chỉnh·thể.
  13. từ·ngữ (danh·từ; words and expressions): Những đơn·vị từ·vựng được dùng để biểu·đạt ý·nghĩa.
  14. trạng·thái (danh·từ; state; condition): Tình·trạng hoặc hoàn·cảnh mà một người, một sự·vật hay một sự·việc đang ở trong đó.
  15. hành·động (danh·từ; action): Việc thực·hiện một hoạt·động có chủ·ý.
  16. tiến·trình (danh·từ; process): Sự vận·động hoặc phát·triển diễn·ra theo một chuỗi giai·đoạn.
  17. biểu·thị (động·từ; indicate; signify): Thể·hiện hoặc làm cho một ý·nghĩa, trạng·thái hay đặc·điểm trở·nên có·thể nhận·biết.
  18. ý·nghĩa (danh·từ; meaning): Nội·dung mà một từ·ngữ, câu, hành·động hoặc sự·việc biểu·đạt.
  19. chuỗi (danh·từ; sequence; chain): Tập·hợp những thành·phần được nối·tiếp nhau theo một trật·tự nhất·định.
  20. phát·triển (động·từ; develop): Trở·nên đầy·đủ, phong·phú hoặc tiến·triển hơn theo thời·gian.
  21. rời·rạc (tính·từ; disconnected; isolated): Không có sự liên·kết chặt·chẽ hoặc không tạo·thành một chỉnh·thể thống·nhất.
  22. chỉnh·thể (danh·từ; whole; integrated whole): Một hệ·thống hoặc cấu·trúc được xem như một thể·thống·nhất gồm nhiều thành·phần liên·kết với nhau.
  23. phòng·thí·nghiệm (danh·từ; laboratory): Nơi hoặc môi·trường được dùng để tiến·hành thí·nghiệm và quan·sát.
  24. khai·thác (động·từ; explore; make use of): Tìm·hiểu và sử·dụng những giá·trị hoặc khả·năng có·sẵn của một đối·tượng.
  25. lựa·chọn (động·từ; select; choose): Chọn một hoặc một số đối·tượng trong nhiều khả·năng khác·nhau.
  26. tiếp·cận (động·từ; approach; access): Tìm·cách đến gần, tìm·hiểu hoặc sử·dụng một đối·tượng hay vấn·đề.

VI. ĐỌC BÀI·THƠ KHÔNG CHỈ BẰNG MẮT

  1. đọc (động·từ; read): Tiếp·nhận và giải·mã nội·dung của chữ·viết hoặc văn·bản.
  2. nghe (động·từ; listen; hear): Tiếp·nhận âm·thanh bằng thính·giác; chú·ý để hiểu điều được nói hoặc đọc.
  3. tiếp·nhận (động·từ; receive; perceive): Nhận và xử·lý thông·tin, tín·hiệu hoặc cảm·giác từ một nguồn nào đó.
  4. thính·giác (danh·từ; auditory sense; hearing): Khả·năng tiếp·nhận âm·thanh bằng tai.
  5. thị·giác (danh·từ; visual sense; vision): Khả·năng tiếp·nhận hình·ảnh và thông·tin bằng mắt.
  6. dòng thơ (danh·từ; poetic line): Một dòng được tạo·thành trong văn·bản thơ.
  7. lời·nói (danh·từ; speech; utterance): Điều được nói ra bằng ngôn·ngữ.
  8. lời·thơ (danh·từ; poetic language): Ngôn·ngữ được sử·dụng trong thơ để biểu·đạt hình·ảnh, ý·nghĩa và cảm·xúc.
  9. âm·hưởng (danh·từ; resonance; sonority): Ấn·tượng về âm·thanh và sự ngân·vang được tạo·ra bởi lời·nói hoặc văn·bản.
  10. nhịp (danh·từ; rhythm; beat): Khoảng·cách và sự phân·bố của những điểm ngắt hoặc trọng·điểm trong dòng lời·nói hay dòng thơ.
  11. nhịp·điệu (danh·từ; rhythm): Sự tổ·chức nhịp một cách có·tính·hệ·thống trong lời·nói, thơ hoặc âm·nhạc.
  12. dòng·chảy (danh·từ; flow): Sự vận·động liên·tục của âm·thanh, ý·nghĩa hoặc cảm·xúc.
  13. ngắt·quãng (động·từ; pause; interrupt): Tạm·dừng hoặc làm gián·đoạn sự liên·tục của lời·nói hay dòng âm·thanh.
  14. khoảng·lặng (danh·từ; silence; pause): Khoảng·thời·gian không có lời·nói hoặc âm·thanh, thường tạo·ra một hiệu·ứng biểu·đạt.
  15. hơi·thở (danh·từ; breath): Luồng không·khí được hít vào và thở ra; trong đọc thơ, có·thể liên·quan đến cách ngắt nhịp và tạo·âm·hưởng.
  16. ngân·dài (động·từ; prolong; sustain): Kéo dài âm·thanh hoặc giọng đọc trong một khoảng·thời·gian.
  17. ngập·ngừng (động·từ; hesitate): Dừng hoặc chậm·lại vì chưa quyết·định, chưa biết nói gì hoặc do cảm·xúc.
  18. chuyển·động (danh·từ; movement): Sự thay·đổi hoặc vận·động từ một trạng·thái, vị·trí hay cảm·xúc sang trạng·thái khác.
  19. trữ·tình (tính·từ; lyrical): Có·tính biểu·đạt tình·cảm, tâm·trạng và cảm·xúc cá·nhân một cách giàu·cảm·xúc.
  20. cảm·xúc (danh·từ; emotion; feeling): Trạng·thái tình·cảm của con·người trước một người, sự·vật hoặc sự·việc.
  21. giải·mã (động·từ; decode): Phân·tích và hiểu một hệ·thống ký·hiệu hoặc tín·hiệu để tìm·ra nội·dung.
  22. trải·nghiệm (danh·từ; experience): Những điều một người trực·tiếp cảm·nhận, thực·hiện hoặc trải·qua.
  23. cảm·nhận (động·từ; perceive; feel): Nhận·biết và cảm·thụ một sự·vật, âm·thanh, ý·nghĩa hoặc cảm·xúc bằng giác·quan và tâm·trí.
  24. chất·thơ (danh·từ; poetic quality; poetic essence): Những đặc·điểm tạo·nên vẻ đẹp, âm·hưởng, cảm·xúc và tính·chất nghệ·thuật của thơ.
  25. ý·niệm (danh·từ; concept; notion): Ý·tưởng hoặc khái·niệm được hình·thành trong tư·duy về một đối·tượng hay vấn·đề.
  26. ý·niệm trữ·tình (danh·từ; lyrical idea): Ý·tưởng hoặc cảm·nhận được biểu·đạt bằng hình· thức giàu tính·trữ·tình.

VII. DẤU CÂU — MỘT PHẦN CỦA CHẤT·NHẠC

  1. dấu câu (danh·từ; punctuation mark): Ký·hiệu được dùng trong văn·bản để phân·chia, tổ·chức hoặc biểu·đị quan·hệ giữa các thành·phần của câu và văn·bản.
  2. dấu chấm·lửng (danh·từ; ellipsis): Dấu câu gồm ba dấu chấm liên·tiếp, thường biểu·thị sự bỏ·dở, ngập·ngừng, kéo·dài hoặc một khoảng·lặng trong lời·nói.
  3. dấu phẩy (danh·từ; comma): Dấu câu dùng để phân·cách các thành·phần nhất·định trong câu hoặc tạo·ra một điểm ngắt ngắn.
  4. khoảng·dừng (danh·từ; pause): Khoảng·thời·gian tạm·ngừng trong lời·nói hoặc dòng đọc.
  5. ngắt câu (động·từ; pause at a sentence boundary): Tạm·dừng lời·nói hoặc dòng đọc tại một vị·trí được xác·định bởi cấu·trúc câu hoặc dấu câu.
  6. ngắt nhịp (động·từ; pause according to rhythm): Tạo khoảng·dừng theo cấu·trúc nhịp của câu hoặc dòng thơ.
  7. tiết·tấu (danh·từ; tempo; cadence): Cách phân·bố nhanh, chậm và nhịp của âm·thanh trong lời·nói, thơ hoặc âm·nhạc.
  8. chất·nhạc (danh·từ; musical quality): Đặc·tính tạo·ra cảm·giác về âm·nhạc, nhịp·điệu và sự ngân·vang trong một tác·phẩm.
  9. âm·nhạc (danh·từ; music): Nghệ·thuật tổ·chức âm·thanh theo nhịp, giai·điệu và các yếu·tố âm·nhạc khác.
  10. khoảng·trống (danh·từ; gap; space): Phần không được lấp·đầy trong một không·gian hoặc phần nội·dung được để mở.
  11. bỏ·dở (động·từ; leave unfinished; trail off): Không hoàn·tất một lời·nói, hành·động hoặc ý·tưởng.
  12. chờ·đợi (động·từ; wait; anticipation): Ở trong trạng·thái mong một người, một sự·việc hoặc một điều gì đó xảy·ra.
  13. dẫn·dắt (động·từ; guide; lead): Định·hướng sự chú·ý, suy·nghĩ hoặc cảm·xúc theo một hướng nhất·định.
  14. tốc·độ (danh·từ; pace; speed): Mức·độ nhanh hoặc chậm của một hoạt·động, lời·nói hoặc dòng đọc.
  15. hiệu·ứng (danh·từ; effect): Kết·quả hoặc tác·động được tạo·ra bởi một yếu·tố hay hành·động.
  16. biểu·đạt (động·từ; express; convey): Dùng ngôn·ngữ, hình·ảnh, âm·thanh hoặc hình·thức khác để thể·hiện một ý·tưởng hay cảm·xúc.
  17. thể·hiện (động·từ; express; show): Làm cho một đặc·điểm, ý·nghĩa hoặc cảm·xúc được nhận·ra.
  18. ngữ·pháp (danh·từ; grammar): Hệ·thống quy·tắc tổ·chức từ·ngữ và câu trong một ngôn·ngữ.
  19. chính·tả (danh·từ; orthography; spelling): Hệ·thống quy·tắc về cách viết đúng từ·ngữ trong một ngôn·ngữ.
  20. khoảng·lặng (danh·từ; silence; pause): Sự tạm·vắng âm·thanh có·thể tạo·ra tác·động về nhịp·điệu hoặc cảm·xúc.
  21. ngân·vang (động·từ; resonate; reverberate): Phát·ra hoặc kéo dài âm·thanh tạo·nên cảm·giác vang·vọng.
  22. cảm·giác (danh·từ; sensation; feeling): Ấn·tượng hoặc trạng·thái được nhận·biết bằng giác·quan hoặc tâm·trạng.

VIII. TẠI·SAO KHÔNG CHỈ DẠY BẢN DỊCH?

  1. bản·dịch (danh·từ; translation): Văn·bản được chuyển từ một ngôn·ngữ sang một ngôn·ngữ khác.
  2. dịch (động·từ; translate): Chuyển nội·dung của một văn·bản hoặc lời·nói từ ngôn·ngữ này sang ngôn·ngữ khác.
  3. nguyên·bản (danh·từ; original text): Văn·bản gốc được tạo·ra bằng ngôn·ngữ ban·đầu, trước khi được dịch hoặc chuyển·đổi.
  4. ngôn·ngữ nguồn (danh·từ; source language): Ngôn·ngữ của văn·bản hoặc lời·nói được dùng làm nguồn để dịch.
  5. ngôn·ngữ đích (danh·từ; target language): Ngôn·ngữ mà văn·bản hoặc lời·nói được dịch sang.
  6. nội·dung (danh·từ; content): Những thông·tin, ý·tưởng và ý·nghĩa được chứa·đựng trong một văn·bản hoặc lời·nói.
  7. chuyển·tải (động·từ; convey; transmit): Truyền đạt một nội·dung, ý·nghĩa hoặc cảm·xúc từ nơi này sang nơi khác hoặc từ ngôn·ngữ này sang ngôn·ngữ khác.
  8. tương·đương (tính·từ; equivalent): Có giá·trị, chức·năng hoặc ý·nghĩa tương·ứng với một đối·tượng khác.
  9. sắc·thái (danh·từ; nuance): Sự khách·biệt tinh·tế về ý·nghĩa, cảm·xúc hoặc cách biểu·đạt.
  10. đối·chiếu (động·từ; compare; contrast): Đặt hai hoặc nhiều đối·tượng cạnh nhau để nhận·ra điểm giống và khác.
  11. so·sánh (động·từ; compare): Xem·xét hai hoặc nhiều đối·tượng để nhận·ra sự giống·nhau hoặc khác·nhau.
  12. trung·thành (tính·từ; faithful to the original): Giữ·được nội·dung, ý·nghĩa hoặc tinh· thần của nguyên·bản khi chuyển·đổi sang hình·thức khác.
  13. chuyển·đổi (động·từ; transform; convert): Làm cho một đối·tượng hoặc hình·thức thay·đổi sang dạng khác.
  14. hệ·thống (danh·từ; system): Tập·hợp những thành·phần có quan·hệ với nhau và cùng tạo·thành một chỉnh·thể.
  15. âm·nhạc (danh·từ; music): Nghệ·thuật sử·dụng và tổ·chức âm·thanh.
  16. âm·hưởng (danh·từ; resonance; tone): Ấn·tượng về âm·thanh, giọng·điệu hoặc sự ngân·vang của một lời·nói hay tác·phẩm.
  17. nhịp·điệu (danh·từ; rhythm): Cách tổ·chức nhịp và sự vận·động đều·đặn hoặc có chủ·ý của âm·thanh.
  18. hình·ảnh (danh·từ; image; imagery): Hình·tượng hoặc biểu·tượng được tạo·ra trong tâm·trí người đọc bằng ngôn·ngữ.
  19. tái·tạo (động·từ; recreate): Tạo·lại một nội·dung, hiệu·ứng hoặc trải·nghiệm bằng một hình·thức khác.
  20. tái·sáng·tạo (động·từ; recreate creatively): Sáng·tạo lại một tác·phẩm hoặc trải·nghiệm trong một hình·thức mới nhưng vẫn cố·gắng giữ·được tinh·thần cốt·lõi của nguyên·bản.
  21. trải·nghiệm thơ (danh·từ; poetic experience): Toàn·bộ quá·trình người đọc nghe, đọc, cảm·nhận và tương·tác với một bài·thơ.
  22. công·cụ (danh·từ; tool): Phương·tiện được sử·dụng để thực·hiện một mục·đích hoặc nhiệm·vụ.
  23. phương·tiện (danh·từ; means; medium): Cách thức hoặc công·cụ được dùng để đạt một mục·đích.
  24. cây·cầu (danh·từ; bridge): Theo nghĩa ẩn·dụ, một phương·tiện giúp nối·kết hai bên hoặc giúp người học chuyển từ một mức·độ hiểu biết này sang mức·độ khác.
  25. điểm·đến (danh·từ; destination; endpoint): Nơi hoặc mục·tiêu cuối·cùng mà một tiến·trình hướng·tới.
  26. hỗ·trợ (động·từ; support): Giúp một người hoặc một tiến·trình đạt được mục·tiêu hoặc vượt qua khó·khăn.
  27. thay·thế (động·từ; replace; substitute): Dùng một đối·tượng hoặc phương·tiện khác thay cho đối·tượng ban·đầu.
  28. giữ·nguyên (động·từ; preserve; retain): Duy·trì một đặc·điểm hoặc nội·dung mà không làm thay·đổi đáng·kể.
  29. bảo·toàn (động·từ; preserve; conserve): Giữ cho một đối·tượng hoặc giá·trị không bị mất, hư·hỏng hoặc thay·đổi.
  30. trung·tâm (danh·từ; center; central focus): Vị·trí hoặc yếu·tố giữ vai·trò chính trong một hệ·thống hoặc tiến·trình.
  31. trở·lại (động·từ; return to; go back to): Đi hoặc chuyển về một trạng·thái, nơi chốn hoặc đối·tượng đã có trước đó.
  32. đích·đến (danh·từ; destination; goal): Mục·tiêu hoặc nơi cuối·cùng mà một tiến·trình hướng·tới.

Thuật·ngữ cho Bài·viết: Thế·nào Là Một “Từ” trong Tiếng Việt? – Phần II

Thuật·ngữ cho bài viết “Thế·nào Là Một “Từ” trong Tiếng Việt? – Phần II”

Đặng Hải Nguyên

I. Thuật·ngữ Cơ·bản về Ngôn·ngữ học

Thuật·ngữĐịnh·nghĩa
Âm·tiết (syllable)Đơn·vị phát·âm cơ·bản của Tiếng Việt, thường gồm âm·đầu, âm·đệm (nếu có), âm·chính, âm·cuối và thanh·điệu.
Đơn·vị ngôn·ngữ (linguistic unit)Một thành·phần có chức·năng trong hệ·thống ngôn·ngữ, như âm·vị, âm·tiết, từ, cụm từ hoặc câu.
Đơn·vị từ·vựng (lexical unit)Một đơn·vị mang ý·nghĩa hoàn·chỉnh được người sử·dụng ngôn·ngữ tiếp·nhận như một từ, dù gồm một hay nhiều âm·tiết.
Khái·niệm (concept)Ý·niệm hoặc nội·dung tư·duy mà một từ hoặc một cụm·từ biểu·thị.
Ngôn·ngữ (language)Hệ·thống ký·hiệu và quy·tắc dùng để giao·tiếp, tư·duy và truyền·đạt tri·thức.
Ngữ·nghĩa (semantics)Lĩnh·vực nghiên·cứu ý·nghĩa của từ, cụm từ và câu trong ngôn·ngữ.
Từ (word)Đơn·vị ngôn·ngữ nhỏ nhất có khả·năng hoạt·động độc·lập và mang ý·nghĩa trong giao·tiếp.
Từ·ngữ (word or expression)Cách gọi chung cho từ và các tổ·hợp từ được sử·dụng trong lời·nói hoặc văn·bản.
Từ·pháp (word formation / morphology)Lĩnh·vực nghiên·cứu cấu·tạo, sự hình·thành và sự biến·đổi của từ.
Ý·niệm (idea)Nội·dung tư·duy hoặc hình·ảnh tinh·thần mà người nói và người nghe cùng nhận·thức.

II. Thuật·ngữ về Cấu·tạo Từ

Thuật·ngữĐịnh·nghĩa
Từ ghép (compound word)Từ được tạo thành từ hai hoặc nhiều thành·phần kết·hợp để tạo nên một ý·nghĩa mới.
Từ láy (reduplicative word)Từ được tạo bằng cách lặp lại toàn bộ hoặc một phần âm·thanh nhằm tạo sắc·thái biểu·cảm hoặc ngữ·nghĩa.
Thuật·ngữ (technical term)Từ hoặc cụm·từ mang ý·nghĩa chuyên·môn trong một lĩnh·vực khoa·học hay nghề·nghiệp.
Thuật·ngữ khoa·học (scientific term)Thuật·ngữ được sử·dụng trong nghiên·cứu và giảng·dạy khoa·học.
Hình·thái (morphological form)Cấu·trúc hoặc hình·thức của một từ trong hệ·thống ngôn·ngữ.

III. Thuật·ngữ về Chính·tả và Biểu·thị

Thuật·ngữĐịnh·nghĩa
Biểu·thị (representation)Cách thể·hiện một đơn·vị ngôn·ngữ bằng chữ·viết hoặc ký·hiệu.
Dấu chấm·lơ (interpunct)Dấu “·” được đề·xuất dùng để nối các âm·tiết thuộc cùng một đơn·vị từ·vựng hoặc đơn·vị ngữ·pháp.
Khoảng trắng (space)Khoảng cách giữa các ký·tự hoặc các đơn·vị trong văn·bản.
Ranh·giới từ (word boundary)Vị·trí phân chia giữa hai từ liên tiếp trong văn·bản hoặc lời·nói.
Ranh·giới âm·tiết (syllable boundary)Vị·trí phân chia giữa hai âm·tiết.

IV. Thuật·ngữ về Phân·tích và Quy·chuẩn

Thuật·ngữĐịnh·nghĩa
Ngoại·lệ (exception)Trường·hợp không áp·dụng quy·tắc chung vì có lý·do lịch·sử, pháp·lý hoặc thực·tiễn.
Nguyên·lý (principle)Tư·tưởng hoặc quy·tắc nền·tảng làm cơ·sở cho việc xây·dựng và áp·dụng một hệ·thống.
Quy·chuẩn (standard)Bộ nguyên·lý và quy·tắc nhằm hướng dẫn cách sử·dụng hoặc trình·bày một cách thống·nhất.
Thống·nhất (unity / consistency)Trạng·thái các thành·phần cùng tuân theo một nguyên·lý chung.
Thực·tiễn (practice)Cách sử·dụng hoặc áp·dụng trong đời sống và giao·tiếp thực·tế.

V. Thuật·ngữ về Đọc hiểu và Tiếp·nhận

Thuật·ngữĐịnh·nghĩa
Khả·năng đọc (readability)Mức·độ dễ đọc và dễ hiểu của một văn·bản đối với người đọc.
Lập·luận (reasoning / argumentation)Tiến·trình đưa ra lý·lẽ và bằng·chứng để bảo·vệ một quan·điểm.
Mơ·hồ (ambiguity)Trạng·thái một từ hoặc câu có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau.
Tiếp·nhận (perceive / receive)Tiến·trình người đọc hoặc người nghe nhận biết và hiểu thông·tin ngôn·ngữ.
Thói·quen (habit)Cách sử·dụng hoặc hành·vi được hình·thành qua thời·gian do lặp đi lặp lại.

VI. Thuật·ngữ Đề·nghị Mới trong Quy·chuẩn Biểu·thị Đơn·vị Từ·vựng Tiếng Việt (QBDTV)

Đây là những thuật·ngữ xuất·hiện trực·tiếp hoặc được ngụ·ý rõ·ràng trong bài·viết.

Thuật·ngữĐịnh·nghĩa
Biểu·thị từ·vựng (lexical representation)Phương·thức thể·hiện các đơn·vị từ·vựng trong văn·bản bằng những quy·ước thống·nhất.
Đơn·vị ngữ·pháp (grammatical unit)Một đơn·vị đảm nhiệm chức·năng ngữ·pháp trong câu hoặc trong diễn·ngôn.
Thống·nhất ngữ·nghĩa (semantic unity)Đặc·tính của nhiều âm·tiết cùng biểu·thị một ý·nghĩa thống·nhất.
Thống·nhất từ·vựng (lexical unity)Đặc·tính của nhiều âm·tiết được người bản·ngữ tiếp·nhận như một từ duy·nhất.
Trực·quan ngôn·ngữ (linguistic visualization)Khả·năng giúp người đọc nhận·biết cấu·trúc ngôn·ngữ thông qua hình·thức trình·bày của văn·bản.

Thuật·vựng Việt-ngữ

Các Thuật·vựng Việt-Ngữ (Vietnamese Language Glossary) sau·đây là những từ·ngữ căn·bản nhất và sẽ được sử·dụng thường·xuyên trong trang·nhà Tiếng Việt Mến·yêu.

1. tiếng: Một dạng năng·lượng được tạo ra bởi các rung·động truyền qua không·khí, nước hoặc các vật·thể rắn dưới dạng sóng, chẳng·hạn như tiếng hú, tiếng gầm của loài thú, tiếng hót của chim, tiếng gió rít, tiếng ồn, tiếng răng·rắc của cây, cành·cây gẫy, vv. (etc.), và tiếng đặc·trương cho con·người, chẳng·hạn như tiếng cười, tiếng khóc, tiếng hét, vv.

2. tiếng·nói: Âm·thanh do con·người tạo·ra để giao·tiếp. Nó có·thể là âm thanh đặc trưng hoặc âm thanh thô được tạo ra bởi dây thanh quản và vòm·miệng của bạn. Người·ta thường chú·ý đến cao độ (cao hay thấp), độ vang (nơi âm thanh rung động) và chất-lượng (phẩm·chất & số·lượng, quality & quantity) âm·thanh cơ·bản tự·nhiên khi nóí về tiếng·nói của một người·nào·đó (someone). Về sau, từ “tiếng” được mở·rộng thêm nhiều ý·nghĩa mới, chẳng·hạn như Đài Phát·thanhTiếng·nói Việt Nam (Voice of Vietnam Radio Station); đặc·biệt là từ Tiếng Việt hay Việt-ngữ (Vietnamese language), từ “Tiếng” với chữ·cái T được viết·hoa (capitalized) để bao·gồm cả tiếng·nói và chữ·viết (voice & script).

3. Lời·nói: Âm·thanh được định·hình thành từ·ngữ và câu·nói. Người·ta thường chú·ý đến sự phát·âm rõ·ràng, ngữ·điệu, sự trôi·chảy và chuyển động cơ học của miệng, môi và lưỡi; nó giúp ta hình·thành ngôn·ngữ rõ·ràng và dễ·hiểu.


4. Chữ, chữ·viết hay mã (script): được dùng để chỉ tất·cả các phương·tiện cụ·thể— bao·gồm hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol) hoặc dấu·hiệu (sign), ký·tự (character), chữ·cái (letter), từ·ngữ (word), vv.— được sử·dụng để biểu·thị (denote) hoặc đại·diện (represent) cho một âm·thanh (sound), một âm (phone), một ý (idea), hoặc một nghĩa (meaning) nào·đó gắn·liền với tiếng·nói (voice), lời·nói (speech) được con·người (human) sử·dụng để giao·tiếp.

5. Chữ·cái (letter): ký·tự in·được (printable character) được sử·dụng để đại·diện cho mỗi âm·vị (phoneme)— hay âm·thanh gốc, hay âm·thanh cái. Ví·dụ như từ “tôi” do ba chữ·cái hợp·lại, trong đó mỗi chữ·cái “t”, “ô” và “i” theo thứ·tự lần·lượt đại·diện cho các đơn·vị âm·thanh nhỏ·nhất /t/, /ô/ và /i/ hợp·thành tiếng /tôi/. Các ký·tự khác, chẳng·hạn như !, @, #, $, %, ^, &, *, (, ), _, +, vv., không phải là chữ·cái vì không đại·diện cho âm·vị nào·cả (any), nhưng ngược·lại, tất·cả chữ·cái đều là ký·tự.

6. Âm·tiết: Trong ngữ·âm·học Tiếng Việt, âm·tiết là đơn·vị cơ·bản của âm·thanh lời·nói có tổ·chức, đóng vai·trò là khối xây·dựng nên từ·ngữ. Nó luôn chứa một nguyên·âm chính, và có hoặc không có các phụ·âm đi kèm.

Vần là một bộ·phận cấu·tạo nên âm·tiết (từ)

Cấu·trúc âm·tiết trong Tiếng Việt rất nhất·quán. Hầu·hết các âm·tiết có·thể được chia·thành ba phần chính: phụ·âm đầu, nguyên·âm (hay “vần”) và phụ·âm cuối. Phụ·âm đầu và phụ·âm cuối là tuỳ·chọn, nhưng mỗi âm·tiết đều phải có nguyên·âm và thanh·điệu.

Cấu·trúc 5 thành·phần của âm·tiết Tiếng Việt

[Thanh điệu]

[Âm đầu]		 Vần hay khuôn·vần
[Âm đệm] <Âm chính> [Âm cuối]

Ghi chú: Những thành phần nằm trong cặp dấu “< >” là bắt·buộc phải có và mang một trong sáu thanh điệu, những thành·phần nằm trong cặp dấu ” [ ]” thì có·thể có hoặc không.

7. Ký·tự (character):
Ký·tự: tất·cả hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol), ký·hiệu (notation), dấu hiệu (sign), vv. nhằm giúp con·người giao·tiếp.

8. Hán-tự hay ký·tự Hán (Chinese character): Hệ·thống chữ·viết Trung·hoa (Chinese script system): Trong hệ·thống này, thay·vì sử·dụng một vài chục chữ·cái, người·ta sử·dụng hơn tám ngàn hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol), dấu·hiệu (sign) phức·tạp hoặc “ký·tự” (character) để ghi tiếng·nói và ý-nghĩa (idea & meaning) của lời·nói (speech), để đại·diện cho hình·vị (morpheme) và từ·ngữ (word).

9. Nôm-tự hay ký·tự Nôm (Nôm character), hoặc chữ Nôm (Nôm script): Quốc-ngữ xưa (Vietnamese ancient national language), hệ·thống chữ·viết đặt·căn·bản trên ký·tự Trung·hoa (Chinese charater-based script system) để ghi tiếng (sound) Việt, phát·âm (pronounciation) Việt, âm (phone) Việt và tiếng·nói (voice) Việt. Nôm-tự đã hoàn·thành sứ·mạng lịch·sử là giữ·gìn và truyền·lại được tiếng·nói Việt, phong·tục, tập·quán, vv., của Người Việt cho các thế·hệ sau qua các tác·phẩm dân·gian, văn·chương truyền·khẩu, các tác·phẩm văn·chương Việt…
Ngày·nay, chữ Nôm (Quốc-ngữ xưa)— hệ·thống chữ·viết Việt sử·dụng chữ Hán để ghi âm Việt— đã tự-nhường·chỗ cho chữ Việt Nam (Quốc-ngữ nay)— hệ·thống chữ·viết Việt sử·dụng chữ·cái La·tinh và chữ·cái Việt để ghi âm Việt·nam. Nôm-tự đã tự·đào·thải và trở·thành di·sản văn·hoá.

Đặng Hải Nguyên