Từ Hán-Việt là gì?
Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.
“Các tiếng mà Người Việt·nam đọc Hán-tự (Chinese character) theo âm Việt, giọng Việt”, chẳng·hạn như “điểm·tâm” (breakfast), “vị·tinh” (bột·ngọt, MSG or Monosodium Glutamate), “đơn·giản” (simple), vv., là “tiếng Việt mới”. “Mới” vì chúng được du·nhập vào Việt·nam sau·khi Trung·hoa xâm·lăng và thống·trị Nước Việt nam. Những tiếng Việt mới này bổ·sung và làm phong·phú thêm “tiếng Việt thuần·tuý” là thứ tiếng·nói đã có trước khi chúng·ta bị Trung·hoa đô·hộ. Người Trung·hoa khi nghe Người Việt·nam nói “tiếng Việt mới” này, họ chẳng hiểu gì·cả! Là Người Việt·nam chân·chính, chúng·ta có nên gọi “tiếng Việt mới” này là “tiếng Hán-Việt” và gọi tổ·hợp các chữ·cái Việt và chữ·cái La·tinh để biểu·thị tiếng·nọ́i Việt là từ hay từ·ngữ (word) Hán-Việt chăng?
Chúng·ta có·thể ví quá·trình hình·thành và phát·triển của “tiếng Việt mới” như một con nhộng xấu·xí chui ra khỏi cái kén, lột xác thành cánh bướm với vẻ·đẹp muôn màu, tung·tăng khắp nơi. Tôi gọi “tiếng Việt mới” đã được lột xác này (chẳng·hạn như “điểm·tâm”, “vị·tinh”, “đơn·giản”, vv.) là tiếng Việt·nồm hay tiếng Nồm hay hậu-Nôm (post-Nôm) hay tiếng Nam (Việt·nam). Đây là những khái·niêm mới được dùng để chỉ các âm đọc các ký·tự Hán theo âm Việt, khác với âm đọc của phương Bắc (Trung·hoa). Khi dùng chữ·cái La·tinh để ghi các tiếng Việt·nồm— một trăm phần·trăm Việt từ hình·thức đến nội·dung— chúng trở·thành chữ·viết Việt. Chúng·ta gọi chữ·viết Việt mang hệ·thống ý·nghĩa riêng của Tiếng Việt mới này là từ Việt·nồm (Nồm word). Tiếng Việt·nồm phát·triển theo quy·luật mang tính hệ·thống, tính nội·sinh theo hệ·thống riêng, ngữ·dụng (pragmaticality) riêng của ngôn·ngữ Việt, chứ không phát·triển theo ngôn·ngữ Trung·hoa.
Hơn ngàn năm nội-thuộc Nước Trung·hoa (China), Người Việt phải học Hán-tự… nhưng chúng·ta phát·âm (pronounce) theo âm Việt của mình thay vì âm Trung·hoa. Điều này đã phát·sinh ra ngôn·ngữ mới song·song với Tiếng Nôm bản·địa do tinh·thần quật·cường, và một phần do sự phản·kháng tiêu·cực của Người Việt·nam nhằm chống lại giặc ngoại-xâm quá hung·hăng, tàn·bạo trước sự cấm·đoán nghiêm·khắc của các chính·quyền phong·kiến Trung·hoa, chẳng·hạn như tru·di tam-tộc có·nghĩa·là giết sạch ba đời cả dòng họ bên nội và bên ngoại tất·cả những ai sử·dụng Tiếng Việt cổ (tiếng·nói và chữ·viết), và nhất là do chính·sách “phần thư khanh Nho”— có·nghĩa·là “đốt sách và chôn sống học·trò— của Tần Thỉ Hoàng? Có·thể vì·vậy mà chữ·viết Việt cổ đã hoàn·toàn bị xoá sạch, không còn một vết·tích chăng?
“Tiếng Việt·nồm” hay nói ngắn gọn là “Tiếng Nồm” là ngôn·ngữ mới bổ·sung và làm phong·phú thêm “Tiếng Việt·nôm” hay nói gọn là “Tiếng Nôm” (Xin mở ngoặc giải·thích thêm, “Tiếng Việt·nôm” hay “Tiếng Nôm” là hai từ mới được dùng để chỉ tiếng thuần-Việt bao·gồm tiếng Kinh (Việt) và tiếng gốc Nam-Á.) “Tiếng Việt·nồm” là biểu·tượng của sự phản·kháng trước sự xâm·lăng văn·hoá của Trung·hoa, là sự đồng·hoá ngược·lại ngôn·ngữ Trung·hoa, là chiến-lợi-phẩm, là chiến-tích oai·hùng của ông·cha chúng·ta; đây không phải là tiếng vay·mượn. Tôi không thấy có lý·do chính·đáng nào để đối·xử phân·biệt (treat differently) hoặc kỳ·thị (discriminate) các từ Việt·nồm.
Ngày·nay, “Tiếng Việt·nồm” đã trở·thành một phần không thể tách·rời của Tiếng Việt·nam với âm·hưởng Việt hoàn·toàn, chữ·viết, cách viết khác hoàn·toàn với Tiếng Trung·hoa— hy·vọng ngày càng có nhiều “Tiếng/từ Việt·nồm” sẽ trở·thành từ thuần-Việt như các từ gốc Nam-Á— thế·nhưng theo thói quen, chúng·ta vẫn gọi chúng là “tiếng Hán-Việt” hay “từ Hán-Việt”. Xin đừng lầm·lẫn! Tại·sao một·số trong chúng·ta vẫn cứ muốn chui trở·lại vào chiếc kén chật hẹp này? Có bao·giờ bạn nghĩ đây là điều phi·lý, cần được đánh·giá và suy·nghĩ lại? May·thay cũng có một·số không ít người gọi chúng là “tiếng Nho-Việt” hay “từ Nho-Việt”.
Cái tên “từ Hán-Việt”— đã và đang bị lạc·dẫn để chỉ chữ·viết Việt dùng chữ·cái La·tinh để biểu·thị tiếng Việt·nồm— là rào·cản chính của bước phát·triển của ngôn·ngữ Việt, làm cản·trở hoặc làm chậm tiến·trình Việt·hoá “Tiếng/từ Việt·nồm” trở·thành từ thuần-Việt như các từ gốc Nam-Á.
Mỗi ngày đều có hàng chục, hằng trăm từ·ngữ mới ra·đời do cuộc·sống xã·hội luôn biến·đổi, phát·triển cùng sự tiến·bộ của loài·người. Bản·thân ngôn·ngữ Việt cũng phải tự tạo thêm các tiếng mới, từ·ngữ mới để đáp·ứng với những đòi·hỏi mới phát·sinh từ những nhu·cầu mới. Việc vay·mượn một·số từ·vựng mới của các ngôn·ngữ khác·nhau để diễn·đạt những khái·niệm mới là điều không·thể·tránh·khỏi (unavoidability), nhất là trong thời·đại toàn·cầu·hoá.
Trong hơn 100 năm Việt Nam bị Pháp đô·hộ, ngoài những “tiếng Hán-Việt” hay từ “Hán-Việt thực·sự”, đúng với ý·nghĩa đích·thực của nó, chẳng·hạn như “tỉm xắm”, “hủ tíu”, “mì chính”, ‘dimsum’, ‘wèi jīng’, vv., đã vay·mượn của tiếng Quảng·đông (Guangdong), và tiếng Trung·hoa, Tiếng Việt còn có thêm các từ mới của Tiếng Pháp. Các từ vay·mượn (loan word) của Tiếng Pháp được tạo ra bằng cách phiên·âm một·cách gần·đúng các âm của tiếng Pháp tương·tự như cách mà chúng·ta phiên·âm tiếng Trung·hoa để tạo từ “Hán-Việt” (không phải từ Việt·nồm) hoặc cắt bớt một·số vần của Tiếng Pháp, chẳng·hạn như từ “ô·tô” (au·to-mobile, xe hơi), ngoài các “từ Pháp-Việt” như “bù·loong” (boulon, ốc·vít), săm (chambre à air, ruột·bánh·xe), lốp (enveloppe d’une chambre à air, vỏ·bánh·xe), phanh (freiner, thắng), vv., chúng·ta còn có “từ Nga-Việt” như “Bôn·xơ·vít”, vv., và “từ Anh-Việt” như “công·ten·nơ” (container), vv.
Hãy chịu khó nhìn vào ngôn·ngữ của những quốc·gia Tây·phương. Họ cũng đã, đang và sẽ vay·mượn các tử-ngữ (dead language) La·tinh và Hy·lạp như chúng·ta vay·mượn các tử-ngữ và tiệt-ngữ (extinct language) của Trung·hoa. Có nhiều từ·ngữ, thuật·ngữ của phương Tây (the West) vay·mượn La·tinh và Hy·lạp nhưng Người·tây·phương (Westerner)— người Tây·phương (Western people) — đều gọi các tiếng vay·mượn này là “word” hay “English word” nhưng họ không luôn miệng gọi đó là từ Latin-English, từ Greek-English, vv., như cách chúng·ta thường gọi các từ vay·mượn từ nước ngoài, chẳng·hạn như từ Hán-Việt hay từ Hoa-Việt (Chinese-Vietnamese word), từ Pháp-Việt (French-Vietnamese word), từ Nga-Việt (Russia-Việt word), từ Anh-Việt (English-Vietnamese word), vv., tuy·nhiên trong các từ·điển, Người Anh, Người Pháp, vv., họ ghi·rõ các gốc·gác La·tinh hoặc Hy·lạp của các từ ngoại-nhập, không chút gì tự·ti, mặc·cảm cả! Người·tây·phương nói gốc·gác của các từ đúng lúc đúng chỗ, chứ không bạ đâu nói đó một·cách bừa·bãi như Người Việt, cứ mở miệng ra là gọi nó là từ “Hán-Việt” một·cách vô·tội·vạ, không cần biết ra·sao, ngay·cả khi ngậm miệng lại trong đầu cũng nghĩ đến nó là “từ Hán-Việt” một·cách vô·ý·thức?
Hãy liên·tưởng việc Người Việt·nam (Vietnamese) cứ mở miệng ra là gọi tên “từ Hán-Việt” một·cách bừa·bãi, bạ đâu nói đó… khi có nhu·cầu… với việc phóng·uế bừa·bải: Phàm là con·người, việc đi·tiêu, đi·tiểu là tất·yếu, và là lẽ tự·nhiên, nhưng không vì lẽ đó mà tiện đâu cứ tiêu-tiểu bừa·bãi nơi đó. Thử tưởng·tượng mọi·người Việt·nam lớn, bé, già, trẻ, vv., không cần biết mình đang ở đâu, cần tè thì cứ tè, cần ị thì cứ ị thoải·mái dọc theo ven·đường, góc phố khang·trang, vv., khi ấy con đường sạch, đẹp… của chúng·ta sẽ trở·nên nồng·nặc, hôi·thúi… như thế·nào? Nếu cả ấp, cả xã, cả huyện, cả tỉnh, cả nước đều phóng·uế bừa·bãi… thì mùi hôi·thúi sẽ ra·sao, và người nước·ngoài sẽ nghĩ sao về Nước Việt Nam? Người·tây·phương nói gốc·gác của các từ vay·mượn đúng lúc đúng chỗ, chẳng khác gì họ đi·tiêu, đi·tiểu đúng nơi quy·định, sử·dụng nhà vệ·sinh đúng tiêu·chuẩn— hố·xí hai ngăn, ba ngăn, có lỗ thông hơi— sau một thời·gian dài, phân và nước tiểu sẽ bị phân·huỷ, không còn toát·ra mùi hôi·thúi ban đầu, và được dùng để bón cây, giúp cây·cối xanh·tươi tạo·ra nhiều hoa thơm, trái ngon, ngọt…
Hãy sử·dụng thuật·ngữ “từ Hán-Việt” để chỉ các từ phiên·âm tiếng Quảng·đông và tiếng Trung·hoa được ghi bằng chữ·cái La·tinh và theo cách Việt Nam, và cũng để chỉ các bính·âm (pinyin) được ghi bằng chữ·cái La·tinh như ‘dimsum’, ‘wèi jīng’, vv., theo cách và theo âm Bắc·kinh (Beijing) các ký·tự Trung·hoa (Chinese character); đây chính là tiếng Trung·hoa hay tiếng Hán-Việt đích·thực, và tiếng Quảng·đông nay đã trở·thành một phương·ngữ Trung·hoa. Cần chọn một cái tên khác ngoài cái tên “từ Hán-Việt” để vô·hiệu·hoá ý·đồ nhằm biến Tiếng Việt thành một trong những phương·ngữ của Trung·hoa!
Hãy vứt·bỏ thói·quen dùng thuật·ngữ “tiếng Hán-Việt” để chỉ những tiếng mà Người Việt đọc Hán-tự theo âm Việt, giọng Việt, một trăm phần·trăm Việt, và hãy vứt·bỏ tên gọi “từ Hán-Việt” để chỉ hệ·thống chữ·viết mới dùng chữ·cái— thay vì dùng Hán-tự— để biểu·thị tiếng Việt, âm Việt mới này. Việc áp·đặt tên gọi “tiếng/từ Hán-Việt” để chỉ Tiếng Việt mới— hoàn·toàn Việt từ hình·thức đến nội·dung— là điều cần nên tránh, bởi·lẽ chúng không phản·ánh đúng bản·chất Việt·nam (âm Việt, giọng Việt và chữ·viết Việt). Danh không chính thì ngôn không thể thuận được. Hơn·thế·nữa (Moreover), nó khiến Người Việt·nam mang tâm·lý tự·ti mặc·cảm về Tiếng Việt.
Tiếng Việt chỉ có·thể vững-tiến một·khi (once) mỗi Người Việt·nam tự·mình tháo·bỏ chiếc vòng kim·cô “cái tên gọi từ Hán-Việt”— một dấu·ấn nô·lệ văn·hoá Trung·hoa— trên đầu của chính mình. Mong lắm thay!
– – · o O o o · – –
Các bài viết với cùng chủ·đề của các tác·giả khác:
Không có cái gọi là “từ Hán Việt”. Tác·giả Hà Văn Thùy
http://huunguyenddk.blogspot.com/2014/02/khong-co-cai-goi-la-tu-han-viet.html
Từ Hán-Việt
http://vi.wikipedia.org/wiki/Từ_Hán-Việt
