Tác giả: tiengvietmenyeu

Tiếng Việt mến yêu

Mấy nhận·xét về chữ quốc-ngữ

Mấy nhận xét về chữ quốc ngữ *

1. Trên bình diện ngôn ngữ học lý thuyết, chữ quốc ngữ không phải là một cách viết thích hợp với tiếng Việt. Nó sử dụng tự mẫu La Tinh, một hệ thống văn tự phản ánh cấu trúc âm vị học của các ngôn ngữ biến hình kiểu châu Âu, trong đó đơn vị cơ bản là “tiểu âm vị“, một đơn vị được thể hiện bằng một “âm tố“, trong khi đơn vị cơ bản của hệ thống âm vị học tiếng Việt là tiếng, hay “hình tiết“ (morphosyllabème) – vốn đồng thời là đơn vị ngữ nghĩa và ngữ pháp. Trong cuốn Âm vị học và tuyến tính (Phonologie et linéarité: Réflexions critiques sur les postulats de la phonologie contemporaine, SELAF, Paris, 1985), tôi có chứng minh rằng lý thuyết âm vị học hiện hành chỉ có giá trị đối với các ngôn ngữ “tiểu âm vị“ (micro-phonématiques) như các thứ tiếng châu Âu chứ không thể dùng cho những thứ tiếng đại âm vị (macro-phonématiques) như tiếng Nhật, tiếng Malagasi, và nhất là các thứ tiếng đơn lập như tiếng Hán, tiếng Thái, tiếng Việt, trong đó cái đơn vị âm vị học tương đương về cương vị cấu trúc với âm vị Âu châu là âm tiết (tiếng) chứ không phải là âm tố. Một thứ chữ quốc ngữ, chữ “Pin yin“ hay chữ “Romaji“ che giấu và xuyên tạc cái cấu trúc âm vị học thực của các thứ tiếng sử dụng nó và làm cho các nhà nghiên cứu lạc hướng hoàn toàn.
Đọc tiếp Mấy nhận·xét về chữ quốc-ngữ

Tại·sao chỉ có Việt Nam đổi hệ·thống chữ·viết biểu·ý sang hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái La·tinh?

Tại sao chỉ có Việt Nam đổi hệ thống chữ viết biểu ý (ký tự – character) từ Nôm tự (quốc ngữ xưa) sang hệ thống chữ viết biểu âm (chữ cái – letter) dùng chữ cái La tinh (quốc ngữ nay) trong khi các quốc gia đồng văn khác như Trung Hoa, Nhật Bản và Cao Ly (Triều Tiên hay Hàn Quốc) thì không?

A. Trước hết, tôi xin được điểm qua một cách khái quát về hệ thống chữ viết.
Trên thế giới, có nhiều hệ thống chữ viết khác nhau, nhưng tựu chung lại chỉ có hai hệ thống: chữ biểu âm và chữ biểu ý.
Trong hệ thống chữ biểu âm, mỗi biểu tượng (symbol) hoặc ký hiệu (notation) còn được gọi là ký tự (character), nhưng các ký tự in được (printable character) được sử dụng để đại diện cho mỗi âm hay âm vị còn được gọi là chữ cái (letter). Chẳng hạn như chữ Latin, chữ Ả Rập, chữ Hindu, hiragana (平假名 Bình giả danh) và katakana (片假名 Phiến giả danh) của Nhật Bản. Bảng chữ cái (alphabet) của một số hệ thống chữ viết biểu âm là cơ sở để dựa vào đó con người diễn đạt tiếng nói thành từ (word), cụm từ (phrase). Sau đây là các bảng chữ cái tiêu biểu của một số hệ thống:

Latinh: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.
Hy Lạp: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω.
Hebrew: (đọc từ phải sang trái) א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת.
Đọc tiếp Tại·sao chỉ có Việt Nam đổi hệ·thống chữ·viết biểu·ý sang hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái La·tinh?

Bảo·tồn kế·thừa và phát·triển di·sản văn·hoá truyền·thống mà học·sinh trung·học không phải học Hán-tự!

Chúng ta có thể bảo tồn, kế thừa và phát triển di sản văn hoá truyền thống ngàn năm của ông bà tổ tiên để lại mà không cần bắt buộc tất cả học sinh trung học đều phải học Hán tự (Chinese character), Nho tự hoặc Nôm tự!

Mọi người Việt đều mong mỏi bảo tồn di sản văn hoá truyền thống ngàn năm của ông bà tổ tiên để lại. Nhưng phải làm gì và làm thế nào? Theo tôi, điều các em học sinh cần được kế thừa, phát huy chính là phần nội dung của những giá trị văn hoá những áng văn xưa, tài liệu văn cổ, những bài học trong sách sử cổ của cha ông ta trong việc giữ nước và xây dựng nước. Hán tự, Nho tự hoặc Nôm tự chỉ là phương tiện. Nội dung, giá trị của các di sản văn hoá mới là quan trọng. Làm sao để các thế hệ sau dễ dàng tiếp cận và thấu hiểu những giá trị văn hóa, lịch sử cổ xưa trong kho di sản này mới là quan trọng. Chữ quốc ngữ viết bằng chữ cái La tinh có thể giữ và làm tròn trọng trách này.  Phải mất nhiều năm “dùi mài kinh sử”, học sinh mới có thể “hiểu đại khái” sách thánh hiền viết bằng thứ chữ cồ này nói gì. Trong khi đó với chữ quốc ngữ, chúng ta cũng có thể đọc và hiểu rõ ràng — nếu được các chuyên gia (expert), các chuyên viên (specialist) giải thích thật cặn kẻ — ông bà xưa nói gì trong thời gian rất ngắn. Thay vì bắt tất cà các em học sinh học và nhớ chữ Hán, hãy dùng thời gian này để các em học những ý tưởng hay trong sách vở, những giá trị cần kế thừa trong kho di sản văn hoá đã được các chuyên gia, các chuyên viên, các học giả Việt học, Hán học… chuyển sang chữ quốc ngữ với đầy đủ mọi chú thích, giải thích tường tận. Học cổ văn xưa bằng quốc ngữ để ôn cố tri tân, học cách thưởng thức những cái hay cũng như tránh những cái dở của thế hệ trước.
Đọc tiếp Bảo·tồn kế·thừa và phát·triển di·sản văn·hoá truyền·thống mà học·sinh trung·học không phải học Hán-tự!

Cần giảng·dạy từ·ngữ Nho-Việt viết theo dạng La·tinh chứ không phải Hán-tự nhằm giúp các em nói và viết giỏi Tiếng Việt

Cần giảng·dạy từ·ngữ Nho-Việt viết theo dạng La·tinh chứ không phải Hán-tự nhằm giúp các em nói và viết giỏi Tiếng Việt.
Đặng Hải Nguyên

Cần giảng dạy kỹ lưỡng ý nghĩa từ ngữ Nho Việt, cổ văn Nho Việt viết theo dạng La tinh, chứ không phải Hán tự, trong chương trình trung học phổ thông, nhằm giúp các em nói và viết giỏi Tiếng Việt. Phần Nho tự hoặc Hán tự (chinese character) đi kèm, nếu có, chỉ mang tính minh hoạ, đối chiếu, tham khảo, học sinh không phải học, không phải nhớ.

Hán tự (Chinese characters) hay chữ Hán (Chinese script) rất khó học, dễ quên. Số vốn liếng Hán tự học được trong vài giờ mỗi tuần rồi sẽ bị quên vì không sử dụng thường xuyên hoặc không có cơ hội sử dụng. Ngay cả người Trung Quốc chính cống, sử dụng Hán tự mỗi ngày còn quên, huống chi ta ít khi sử dụng nó. Sau khi rời ghế nhà trường, có học sinh cả đời chưa chắc cần đến Hán tự.  Đưa Hán tự vào chương trình giáo dục với tính cách bắt buộc đối với tất cả học sinh trung học phổ thông, là một quyết định mang đến cái lợi quá ít so với cái hại. Muốn học sinh học đền nơi đến chốn, phải dành một thời lượng học Hán tự bằng hoặc hơn thời lượng học Tiếng Việt. Học lơ tơ mơ chẳng ích lợi gì cả. Nhận biết mặt Hán tự đã là khó rồi, học thuộc và nhớ chúng lại càng khó. Từ nhận biết mặt Hán tự đến việc nhớ để có thể tự viết một bài văn bằng Hán tự là một bước đi rất dài. Bản thân tôi, từ nhỏ đã học tiểu học trường Hoa thứ thiệt, viết một bức thư bằng Hán tự còn là cả vấn đề, huống hồ học một vài tiết trong tuần, dở dở ương ương, thầy không ra thầy, thợ chẳng ra thợ. Học viết và nhớ  Hán tự (Chinese character) để nói và viết giỏi Tiếng Việt là một lý do không thuyết phục, là một lãng phí, một phí phạm tài nguyên (nhân lực, vật lực) quốc gia; hơn nữa, chương trình học của học sinh trung học đã đủ nặng.
Đọc tiếp Cần giảng·dạy từ·ngữ Nho-Việt viết theo dạng La·tinh chứ không phải Hán-tự nhằm giúp các em nói và viết giỏi Tiếng Việt

Phương·châm trong việc tạo từ mới

Phương·châm trong việc tạo từ mới.
Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.

Cập·nhật: 4 Tháng·giêng 2014.

1. Tính dân·tộc:

1.1 Thuần Việt (Việt·nôm) :
Sử·dụng những từ Việt·nôm (Nôm word) hay từ thuần Việt— gồm·có tiếng Kinh (Việt) và tiếng gốc Nam-Á— là thứ tiếng có ngữ·pháp xuôi.
Ví dụ:
Monosodium Glutamate (MSG): bột·ngọt hay vị·tinh.
stomach: dạ·dày hay bao·tử

1.2 Nho-Việt (Việt·nồm):
Những từ Việt·nồm (post-Nôm word) hay từ Nho-Việt do Người Việt (Vietnamese) tạo ra, là đặc·trưng riêng của Tiếng Việt (Vietnamese).
Ví dụ:
Người Trung·hoa dùng ký·kiệu (notation) hay ký·tự (character) “胃” để chỉ “stomach”, có nghĩa là “dạ·dày” của Tiếng Việt, họ đọc “胃”  theo âm Hán – Bắc·kinh là “wèi”; Người Việt ghi theo chữ·cái (letter) La·tinh là “vị” và đọc theo âm Việt lả ‘vị’. Từ Việt·nồm (Nho-Việt) “bao·tử”, Nho-tự là “包死” nghĩa là “dạ·dày” trong Tiếng Việt, khác với Hán-tự “包子” (bao tử) theo từ·điển ký·tự hay tự-điển (character dictionary) của Trung·hoa có nghĩa là “bánh bao” trong Tiếng Việt; Tiếng Anh không có từ tương·đương và được giải·thích là “steamed stuffed bun”, nghĩa·là “bánh hấp có nhưn bên trong”. Nếu dịch sát-từng-từ (word-by-word) từ Nho-Việt “bao tử” (包死), bao là cái bao, tử là chết; từ “bao·tử” không có ý·nghĩa cao xa gì·cả trong tiếng Trung·hoa; theo ngữ·pháp Trung·hoa, họ nói ngược lại là “死包” (tử bao: dead bag) dịch sát-từng-ký·tự (character-by-character) là “chết bao”, có nghĩa·là “cái bao chết”. Từ Việt·nồm (Nho-Việt) “bao tử” mang một ý·nghĩa thâm·thuý và triết·lý trong đó, là cái vô·cùng quan·trọng, cái gắn·liền với sự sinh·tồn, sự sống-chết.
Từ “bao·tử” (stomach), Nho-tự là “包死”, nghĩa là “dạ·dày” là từ Việt·nồm, khác với “bao tử” hay <baotử>  “包子” là tử Hán-Việt.

Từ “vị·tinh” ghi theo Hán-tự (Chinese character) hoặc Nho-tự (Nho character) là “味 菁”. Nếu phiên·âm theo giọng·nói của tiếng Quảng·đông là ‘mì chính’. Nếu đọc “味 菁” theo âm Việt và ghi theo chữ·cái (letter) La·tinh thì từ Nho-Việt là “vị·tinh”. Từ “vị·tinh” thể·hiện rõ nghĩa của từ là tinh·chất của vị.

Please make yourself as home: xin tự·nhiên như ở nhà bạn: xin đừng “khách·sáo”— nói theo cách nói Trung·hoa và ghi theo Hán-tự là “客氣”; đọc theo âm Việt, tiếng Việt, và ghi theo hệ·thống chữ·cái Việt là “khách khí”. Từ “sáo” lột·tả được nhiều ý·nghĩa hơn là từ “khí” (氣). Hơn nữa, ta có những từ gần với nó như sáo·ngữ, nói như sáo.
Đọc tiếp Phương·châm trong việc tạo từ mới

Không nên dạy chữ Hán (Hán-tự) cho tất·cả học·sinh phổ·thông với tư·cách là một môn·học bắt·buộc

Nên hay không nên dạy chữ Nho (Hán tự – Chinese characters) cho học sinh phổ thông?

Tôi xin chép thêm phần kết và đặt ở đầu của bài viết nhằm giúp các độc·giả (reader) không có nhiều thời·giờ để đọc cả bài viết:

Chúng tôi cho rằng không nên, không cần thiết phải dạy chữ Nho cho học sinh phổ thông với tư cách là một môn học bắt buộc, có tính chất đại trà. Tất nhiên, những em học sinh phổ thông nào thích học chữ Nho mà nhà trường có điều kiện thì cũng có thể theo học ở những giờ ngoại khóa. Và chúng tôi cũng không phản đối việc giảng dạy cho học sinh phổ thông hiểu thế nào là chữ Nho, thế nào là chữ Nôm và học nhận diện một số lượng chữ Nho nào đó mà không bắt buộc phải nhớ như GS. Nguyễn Quang Hồng đề nghị.

Nội·dung chi·tiết: Đọc tiếp Không nên dạy chữ Hán (Hán-tự) cho tất·cả học·sinh phổ·thông với tư·cách là một môn·học bắt·buộc

Người Hán đưa Hán-tự vào Việt Nam với chủ ý tốt?

Dân tộc Việt chúng ta đã kiên cường chiến đấu và may mắn còn trường tồn trước cuộc xâm lăng của ngoại bang. Cuộc xâm lăng và đồng hoá của nhà Hán Trung Hoa. Cuộc đô hộ của thực dân Pháp… Trong cái rủi có cái may, cùng với lòng yêu nước và tính bất khuất, chúng đã tay không cướp vũ khí của địch. Giành lấy chiến thắng bằng sự hy sinh dũng cảm. Chúng ta đã sử dụng vũ khí Hán tự theo cách của mình. Chúng ta đọc câu Hán tự (chữ Trung Hoa) hoặc Nho tự “我 爱 我 的 语 言” theo âm Việt “Ngã ái ngã đích ngữ ngôn” của ta. Tiến xa hơn một bước, chúng ta đã sửa đổi vũ khí đó cho hợp với ta. Đó là Nôm tự hay Chữ Nôm. Ta dùng “倅 腰 㗂 芾 倅” để ghi câu nói “Tôi yêu tiếng nước tôi“. Đến thời Pháp thuộc, người Pháp đã mang chữ viết, dùng chữ cái (mẫu tự) abc để ghi âm Việt, thông qua các cha cố với mục đích truyền bá đạo Công giáo La mã (Roman Catholic). Nhờ vậy, chúng ta có từ Nho Việt hoặc Tiếng Nho Việt, ghi bằng chữ cái La tinh. Người Trung Hoa không hiểu một chút nào cả khi xem, cũng như nghe ta đọc câu tiếng Nho Việt “Ngã ái ngã đích ngữ ngôn”. Câu “Tôi yêu tiếng nước tôi” mà chúng ta viết bằng Tiếng Việt ngày nay là kết quả của một sự dung hợp hài hoà giữa từ thuần Việt và từ Nho Việt. Nhờ vũ khí “quốc ngữ”, chúng ta đã chiến thắng được giặc dốt. Chúng ta đã được quốc tế công nhận là quốc gia đứng hàng thứ sáu về ít người mù chữ so với hơn trăm quốc gia trên thế giới.
Phải chăng “quốc ngữ” là do ngoại bang tạo ra với chủ ý tốt cho chúng ta? Tặng phẩm hay chiến lợi phẩm? Công trạng về quốc ngữ bao gồm cả từ thuần Việt lẫn từ Nho Việt còn tuỳ thuộc vào ý thức và cách nhìn của mỗi người chúng ta. Thiết nghĩ dựa vào quyền lợi của dân tộc để đáng giá là một khía cạnh không thể thiếu! Xin nhường lại để mỗi người tự suy xét.

Đặng Hải Nguyên

Giữ·gìn sự trong sáng của Tiếng·việt

Giữ·gìn sự trong sáng của Tiếng·Việt.

Giữ·gìn nét trong sáng của Tiếng·Việt (Vietnamese) không có nghĩa là chỉ coi trọng từ thuần Việt hạn·chế từ Nho-Việt, bài·ngoại, mà là hệ·thống·hoá việc sử·dụng từ Nho-Việt một·cách khoa·học theo như cách ngôn·ngữ Tây·phương (Anh ngữ…) đã và đang vay·mượn Tiếng·La·tinh và Hy·lạp.
Các nước Tây·phương (Western countries) đã biến một số lớn các tử-ngữ (dead language) của La·tinh và Hy·lạp thành những sinh-ngữ hiện·đại, khoa·học, có khả·năng diễn·đạt chính·xác mọi khái·niệm trừu·tượng. Chúng·ta xây·dựng quốc-ngữ bằng chất·liệu, từ·tố Nho-Việt  — căn·tố, tiền·tố, hậu·tố — căn·ngữ… pha·trộn với từ thuần Việt, nối các từ·tố này lại với nhau bằng các từ·pháp, ngữ·pháp, cú·pháp, văn·phạm… Việt·Nam theo kỹ·thuật Tây·phương. Nói cách khác, chúng·ta xây·dựng căn·nhà kiểu Việt·Nam (quốc-ngữ) bằng cách sử·dụng chất·liệu như đá, ngói, gạch, gạch lốc… (căn·tố, tiền·tố, hậu·tố, căn·ngữ… của Tiếng·Nho·Việt) và kỹ·thuật xây·dựng… của Phương·Tây (the West), và dùng hồ gồm xi·măng Việt (từ·pháp, ngữ·pháp, cú·pháp, văn·phạm… Việt·Nam) trộn với cát (từ thuần Việt) Việt.
Đọc tiếp Giữ·gìn sự trong sáng của Tiếng·việt