A pedagogical rationale for incorporating untranslated original text into second-language acquisition curricula.
NÊN·CHĂNG ĐƯA THƠ-CA TIẾNG VIỆT NGUYÊN·BẢN VÀO CHƯƠNG·TRÌNH KHI GIẢNG·DẠY TIẾNG VIỆT NHƯ MỘT NGÔN·NGỮ THỨ HAI (VSL), ĐỂ HỌC·SINH CÓ·THỂ THỰC·SỰ CẢM·NHẬN ĐƯỢC NHỮNG SẮC·THÁI TINH·TẾ CỦA TIẾNG VIỆT?
Đặng Hải Nguyên.
NỘI·DUNG
Phần I: THƠ TIẾNG VIỆT TRONG GIẢNG·DẠY VSL — Vì·sao nên dạy thơ nguyên·bản?
1. ĐẶT·VẤN·ĐỀ
2. TỪ MỘT BÀI·THƠ ĐẾN MỘT CÂU·HỎI VỀ TÌNH·YÊU
3. TÌNH·YÊU TRONG BÀI·THƠ
4. TÌNH·YÊU, ĐỘC·LẬP VÀ NỖI CÔ·ĐƠN
– – o O o – –
1. ĐẶT·VẤN·ĐỀ
Trong những năm gần·đây, việc giảng·dạy Tiếng Việt như một Ngôn·ngữ Thứ hai (Vietnamese as a Second Language — VSL) ngày càng đặt ra nhiều câu·hỏi thú·vị đối với giáo·viên, phụ·huynh và những người quan·tâm đến việc duy·trì và phát·triển khả·năng sử·dụng Tiếng Việt của thế·hệ trẻ.
Một trong những câu·hỏi mà tôi muốn đặt·ra (raise) là:
Chúng·ta muốn các em chỉ “học Tiếng Việt”, hay muốn các em thực·sự “cảm·nhận Tiếng Việt”?
Câu·hỏi này thoạt·nhìn có vẻ đơn·giản.
Nhưng nếu nhìn sâu hơn, nó liên·quan đến một vấn·đề quan·trọng hơn:
Theo tôi, hai điều này không hoàn·toàn giống nhau.
Một học·sinh có·thể học được từ·vựng, ngữ·pháp và cách đặt câu. Các em có·thể đọc một đoạn văn và trả·lời đúng những câu·hỏi về nội·dung.
Nhưng Tiếng Việt không chỉ tồn·tại trong từ·điển và sách ngữ·pháp.
Tiếng Việt còn hiện·hữu và tồn·tại trong âm·thanh, thanh·điệu, nhịp·điệu, hình·ảnh, cảm·xúc, cách ngắt·nghỉ các từ·ngữ trong câu·văn và cách con·người dùng ngôn·ngữ để biểu·đạt tâm·hồn của mình.
Và thơ-ca là một trong những nơi những yếu·tố ấy cùng xuất·hiện rõ·ràng nhất.
2. TỪ MỘT BÀI·THƠ ĐẾN MỘT CÂU·HỎI VỀ TÌNH·YÊU
Nên·chăng đưa thơ Tiếng Việt nguyên·bản vào giảng·dạy Tiếng Việt như một Ngôn·ngữ Thứ hai (VSL)?
Trước khi đi sâu vào vấn·đề, tôi xin giới·thiệu một bài·thơ của Nhà·thơ Giác Hạnh để các bạn có một ít khái·niệm về “cảm·nhận Tiếng Việt” mà chúng·ta sẽ tìm·hiểu sâu hơn ở những phần sau:
TÌNH·YÊU LÀ CÓ THẬT
Mừng Ngày Lễ Độc·lập
Nhưng, ta không một mình,
đứng cô·đơn, cô·độc!
Anh mong…
Đôi ta luôn có nhau,
nắm tay, chung sức, vun·bồi…
Mơ·ước trong tầm với,
không khiến mình chơi·vơi!
Tình·yêu sẽ tuyệt·vời,
đến và không chia·phôi!
Tình·yêu là có thật,
trong trái tim chung·đôi,
luôn vun·bồi hạnh·phúc!
Giác Hạnh
Thoạt·nhìn, đây là một bài·thơ tình khá đơn·giản.
Nhưng chính sự đơn·giản ấy lại tạo·ra một cơ·hội tốt để đặt·ra câu·hỏi
Điều gì làm cho một bài·thơ trở thành một bài·thơ?
Có phải chỉ là những từ·ngữ (words)?
Có phải chỉ là ý·nghĩa?
Hay còn có những yếu·tố khác mà người đọc phải nghe, cảm·nhận và trải·nghiệm?
3. TÌNH·YÊU TRONG BÀI·THƠ
“Tình·yêu” không chỉ có một hình·thức.
Nó có thể hiện·diện qua tình·yêu của cha·mẹ dành cho con·cái; tình·yêu giữa vợ·chồng, người·yêu; tình·yêu giữa anh·chị·em, bạn·bè; tình·yêu đối với quê·hương, đất·nước; hoặc tình·yêu dành cho nghệ·thuật, thiên·nhiên và những lý·tưởng đẹp.
Điều khiến con·người đôi·khi nghi·ngờ tình·yêu không nhất·thiết là vì tình·yêu không có thật. Có·thể bởi chúng·ta nhầm·lẫn giữa tình·yêu và say·mê, giữa tình·yêu và chiếm·hữu, giữa tình·yêu và lợi·ích, hoặc giữa tình·yêu và một cảm·xúc nhất·thời.
Tình·yêu chân·thật thường được nhận·ra qua thời·gian.
Biết hy·sinh.
Biết tôn·trọng.
Biết tha·thứ.
Biết cùng nhau vượt qua khó·khăn.
Và biết cùng nhau trưởng·thành.
Có người từng nói:
“Yêu không phải là nhìn nhau, mà là cùng nhìn về một hướng.”
Điều đó không có nghĩa là hai người lúc nào cũng giống nhau. Nó có·thể có nghĩa rằng họ cùng chia·sẻ những giá·trị, mục·tiêu và trách·nhiệm trong cuộc·sống.
Vì vậy, tình·yêu không chỉ là một cảm·xúc.
Nó còn là một sự gắn·bó, một trách·nhiệm và một hành·trình.
Học một ngôn·ngữ không chỉ là hiểu nghĩa của từ và câu; còn là nghe được âm·thanh, cảm·nhận được nhịp·điệu và hiểu được cách ngôn·ngữ chuyên·chở cảm·xúc và văn·hoá.
4. TÌNH·YÊU, ĐỘC·LẬP VÀ NỖI CÔ·ĐƠN
Bài·thơ được sáng·tác trong không·khí Ngày Lễ Độc·lập Hoa Kỳ.
Từ “độc·lập” khiến tác·giả suy·nghĩ nhiều về một vấn·đề khác của tình·yêu và cuộc·sống.
Độc·lập không đồng·nghĩa với cô·đơn.
Càng không đồng·nghĩa với cô·độc.
Một con·người có thể sống tự·chủ, tự·lập, không muốn trở·thành gánh·nặng cho những người mình yêu·thương, nhưng vẫn mong muốn được bao·quanh bởi tình·yêu.
Đặc·biệt khi bước vào tuổi xế·chiều, nhiều người mong muốn giữ được khả·năng tự·chăm·sóc bản·thân, sử·dụng những gì mình đã dành·dụm, và sống một cuộc·sống không trở thành gánh·nặng cho con·cái.
Nhưng sống độc·lập không có nghĩa là muốn sống một mình.
Một người có·thể tự·lập nhưng vẫn cần một bàn tay để nắm.
Một người có·thể không lệ·thuộc nhưng vẫn cần một người để sẻ·chia.
Và một người có·thể sống giữa rất nhiều người nhưng vẫn cảm thấy cô·độc.
Chính những suy·nghĩ ấy đã trở·thành một phần cảm·hứng để tác·giả Giác Hạnh sáng·tác bài·thơ “TÌNH·YÊU LÀ CÓ THẬT”.
Nếu thơ Tiếng Việt giàu thanh·điệu, nhịp·điệu và chất·nhạc đến như vậy, điều gì xảy ra khi chúng·ta dịch nó sang Tiếng Anh?
Mời quý·vị và các bạn xem tiếp các phần còn lại:
Phần II: TỪ NGHĨA ĐẾN CHẤT·THƠ — Khi thơ Tiếng Việt được dịch sang Tiếng Anh
5. Khi bài·thơ trở·thành bài·học Tiếng Việt
6. Đọc bài·thơ không chỉ bằng mắt
7. Dấu câu — một phần của chất·nhạc
8. Tại·sao không chỉ dạy bản dịch?
Phần III: ĐỌC, NGHE VÀ CẢM THƠ — Từ phân·tích diễn·ngôn đến phương·pháp học Tiếng Việt.
9. Làm thế·nào để một bài·thơ Tiếng Việt vẫn là một bài·thơ trong Tiếng Anh?
10. Phân·tích diễn·ngôn: Từ “Ta” đến “Đôi ta”.
11. Ba lần đọc— Một phương·pháp dạy thơ cho VSL
12. Giảng·dạy “cảm·nhận Tiếng Việt”
Phần IV: DẠY THƠ TIẾNG VIỆT CHO VSL — Từ Cấp 2, Cấp 3 đến Đại·học
13. Vai·trò của bản dịch trong lớp VSL
14. Từ học ngôn·ngữ đến cảm·nhận bản·sắc
15. Kết·luận
– – o O o – –
NGỮ·VỰNG (VOCABULARY) của bài·thơ TÌNH·YÊU LÀ CÓ THẬT
- Lễ Độc·lập (Independence Day): Ngày kỷ·niệm một quốc·gia giành được quyền độc·lập và tự·do.
- độc·lập (independence): Trạng·thái tự·chủ, không bị lệ·thuộc hoặc chi·phối bởi người khác.
- một mình (alone): Ở trong tình·trạng không có người khác bên cạnh.
- cô·đơn (lonely): Cảm·giác buồn vì thiếu sự quan·tâm, chia sẻ hoặc đồng·hành của người khác.
- cô·độc (isolated; solitary): Ở trong tình·trạng tách·biệt khỏi mọi người; thiếu sự gắn·kết với xã·hội hoặc người thân.
- mong (to hope; to wish): Tha·thiết hy·vọng một điều tốt đẹp sẽ xảy ra.
- luôn (always): Liên·tục, không thay đổi theo thời·gian.
- có nhau (to have each other): Cùng đồng·hành, yêu·thương và nương·tựa lẫn nhau trong cuộc·sống.
- nắm tay (to hold hands): Cầm tay nhau để biểu·lộ tình·cảm, sự gắn·bó hoặc cùng nhau vượt qua khó·khăn.
- chung sức (to work together; to join forces): Cùng góp công·sức để thực·hiện một mục·tiêu chung.
- vun·bồi (to nurture; to cultivate): Chăm·lo, bồi·đắp và làm cho điều tốt đẹp ngày càng phát·triển.
- mơ·ước (dream; aspiration): Điều tốt đẹp mà con·người luôn mong·muốn đạt được trong tương·lai.
- tầm với (within reach): Có khả·năng đạt được bằng sự cố·gắng.
- khiến (to cause): Làm cho một người hoặc một sự·việc trở·nên như thế nào đó.
- chơi·vơi (adrift; emotionally unsettled): Ở trong trạng·thái bấp·bênh, thiếu điểm tựa về tinh·thần.
- tuyệt·vời (wonderful): Rất tốt đẹp, vượt lên trên điều bình·thường.
- đến (to come): Xuất·hiện hoặc đi tới.
- chia·phôi (to part forever; to be separated): Xa cách nhau, thường mang sắc·thái đau buồn hoặc vĩnh·viễn.
- tình·yêu (love): Tình·cảm sâu·đậm, chân·thành giữa con·người với con·người hoặc với quê·hương, gia·đình và cuộc·sống.
- có thật (real; genuine): Tồn·tại một cách chân·thực, không phải tưởng·tượng hay giả·dối.
- trái tim (heart): Cơ·quan của cơ·thể; trong văn·học thường tượng·trưng cho tình·cảm, tâm·hồn và lòng yêu·thương.
- chung·đôi (as a couple; united in love): Hai người gắn·bó với nhau trong tình·yêu hoặc hôn·nhân.
- hạnh·phúc (happiness): Trạng·thái vui vẻ, mãn·nguyện và bình·an trong tâm·hồn khi đạt được điều mình yêu quý.
– – o O o – – - cải·tiến (improve): Sửa·chữa một khuyết·điểm. Làm cho mọi thứ tốt hơn bằng cách khắc·phục vấn·đề hoặc điểm·yếu. Thường được sử·dụng để nói về kỹ·năng, sức·khỏe hoặc tình·trạng bệnh·lý.
- cải·thiện (enhance): Thêm giá·trị cho một thứ đã tốt. Làm cho một thứ đã tốt trở nên tốt hơn, đẹp hơn, ngon hơn hoặc hoạt động·tốt hơn. Thêm một tính·năng, phẩm·chất hoặc giá·trị cụ·thể. Thường được sử·dụng để nói về tăng hương·vị, vẻ·đẹp hoặc trải·nghiệm
- hoàn·tất (finish): Đưa một nhiệm·vụ hoặc quy·trình đến bước cuối cùng. Hoàn·thành xong phần cuối·cùng của một hành·động, nhiệm·vụ hoặc dự·án. Đạt đến điểm kết·thúc mà không còn gì cần phải làm nữa. Ngừng làm việc trên một sản·phẩm vì nó đã hoàn·thành xong phần cuối·cùng.
- Hiện·hữu (To be present, manifest): sự hiện·diện cụ·thể hoặc sự xuất·hiện trong một không·gian và thời·gian cụ·thể. Hiện·hữu thường nhấn·mạnh tính hiển·thị tức·thì hoặc thực·tế hữu·hình. Ví·dụ: Tình·yêu luôn hiện·hữu trong cuộc·sống (Love is always present/manifest in life).
- Tồn·tại (To subsist, persist): sự chịu·đựng, tiếp·tục hoặc sống·sót (surviving) qua một khoảng·thời·gian. Tồn·tại có·thể áp·dụng cho các khái·niệm trừu·tượng, hệ·thống hoặc vật·thể vật·lý tiếp·tục duy·trì trạng·thái hoạt·động. Ví dụ: Vấn·đề này vẫn·còn tồn·tại (This problem still persists/remains)
