Ngữ·vựng cho Bài·viết: Thơ Tiếng Việt trong Giảng·dạy VSL — Từ Cấp 2, Cấp 3 đến Đại·học

I. VAI·TRÒ CỦA BẢN·DỊCH TRONG LỚP VSL

1. bản·dịch (danh·từ; translation): văn·bản được chuyển từ một ngôn·ngữ nguồn sang một ngôn·ngữ đích.
2. dịch·thuật (danh·từ; translation/translation studies): hoạt·động và lĩnh·vực nghiên·cứu về việc chuyển·ngữ giữa các ngôn·ngữ.
3. chuyển·ngữ (danh·từ; translation/language transfer): tiến·trình chuyển một nội·dung hoặc văn·bản từ ngôn·ngữ này sang ngôn·ngữ khác.
4. ngôn·ngữ nguồn (danh·từ; source language): ngôn·ngữ của văn·bản được đem ra dịch.
5. ngôn·ngữ đích (danh·từ; target language): ngôn·ngữ mà văn·bản được dịch sang.
6. nguyên·bản (danh·từ; original text): văn·bản gốc trước khi được dịch hoặc chuyển·ngữ.
7. đối·chiếu (động·từ/danh·từ; contrastive comparison): so·sánh các đặc·điểm tương·ứng giữa hai ngôn·ngữ hoặc hai văn·bản.
8. so·sánh (động·từ/danh·từ; comparison): xem·xét những điểm giống và khác nhau giữa các đối·tượng.
9. tương·đương (tính·từ/danh·từ; equivalence): có giá·trị, chức·năng hoặc ý·nghĩa tương·ứng trong một ngữ·cảnh nhất·định.
10. trung·thành (tính·từ; faithful/faithfulness): giữ·lại một cách thích·hợp nội·dung và ý·hướng của nguyên·bản khi dịch.
11. chuyển·tải (động·từ; convey/transfer): truyền·đạt nội·dung, ý·nghĩa hoặc thông·điệp sang một hình·thức khác.
12. tái·tạo (động·từ/danh·từ; recreate/recreation): tạo·lại một tác·phẩm hoặc hiệu·ứng tương·ứng trong ngôn·ngữ đích.
13. tái·sáng·tạo (động·từ/danh·từ; creative recreation): sáng·tạo lại tác·phẩm trong ngôn·ngữ đích nhằm duy·trì hoặc tái·hiện giá·trị nghệ·thuật của nguyên·bản.
14. giữ·nguyên (động·từ; preserve/retain): duy·trì một yếu·tố mà không thay·đổi nó.
15. bảo·toàn (động·từ; preserve/conserve): giữ·lại một đặc·điểm, giá·trị hoặc chức·năng quan·trọng.
16. trải·nghiệm thơ (danh·ngữ; poetic experience): tiến·trình người đọc hoặc người nghe tiếp·xúc, cảm·nhận và tương·tác với bài·thơ.
17. chất·thơ (danh·từ; poetic quality/poetic essence): những đặc·điểm tạo nên tính·thơ, bao·gồm âm·thanh, nhịp·điệu, hình·ảnh và cảm·xúc.
18. vai·trò (danh·từ; role): chức·năng hoặc vị·trí của một đối·tượng trong một hoạt·động hoặc hệ·thống.
19. phương·tiện (danh·từ; means/medium): công·cụ hoặc cách·thức được sử·dụng để đạt một mục·đích.
20. cây·cầu (danh·từ; bridge): ở nghĩa ẩn·dụ, phương·tiện nối·kết hai đối·tượng, hai ngôn·ngữ hoặc hai nền·văn·hoá.
21. thay·thế (động·từ; replace/substitute): dùng một đối·tượng hoặc phương·thức khác thay cho đối·tượng hoặc phương·thức ban·đầu.
22. bổ·trợ (động·từ/tính·từ; supplement/support): hỗ·trợ thêm cho một hoạt·động hoặc phương·tiện chính.
23. giảng·dạy (động·từ; teach/instruct): hoạt·động hướng·dẫn người học tiếp·thu kiến·thức, kỹ·năng và khả·năng sử·dụng ngôn·ngữ.
24. lớp VSL (danh·ngữ; VSL classroom): môi·trường lớp·học trong đó Tiếng Việt được dạy cho người học như một ngôn·ngữ thứ hai.

II. TỪ HỌC NGÔN·NGỮ ĐẾN CẢM·NHẬN BẢN·SẮC

25. học ngôn·ngữ (danh·ngữ; language learning): tiến·trình tiếp·thu kiến·thức và khả·năng sử·dụng một ngôn·ngữ.
26. tiếp·thu (động·từ; acquire/acquisition): tiếp·nhận và hình·thành kiến·thức hoặc kỹ·năng qua tiến·trình học·tập và trải·nghiệm.
27. lĩnh·hội (động·từ; comprehend/assimilate): tiếp·nhận và hiểu·được một cách tương·đối sâu một kiến·thức, kỹ·năng hoặc cách·biểu·đạt.
28. khả·năng ngôn·ngữ (danh·ngữ; language ability): năng·lực sử·dụng và hiểu một ngôn·ngữ.
29. năng·lực ngôn·ngữ (danh·ngữ; language competence): hệ·thống kiến·thức và khả·năng vận·dụng ngôn·ngữ của người sử·dụng.
30. vốn Tiếng Việt (danh·ngữ; Vietnamese language repertoire): tổng·hợp những kiến·thức, từ·ngữ, cấu·trúc, cách·nói và kinh·nghiệm sử·dụng Tiếng Việt mà người học tích·lũy được.
31. cảm·nhận (động·từ/danh·từ; perceive/perception): nhận·biết và cảm·thụ một đối·tượng bằng kinh·nghiệm và cảm·xúc của cá·nhân.
32. cảm·nhận Tiếng Việt (danh·ngữ; Vietnamese language perception): khả·năng nhận·biết và cảm·thụ những sắc·thái tinh·tế trong cách sử·dụng Tiếng Việt.
33. cảm·thụ (động·từ/danh·từ; appreciation): tiếp·nhận và cảm·nhận giá·trị nghệ·thuật hoặc thẩm·mỹ của một tác·phẩm.
34. bản·sắc (danh·từ; identity): những đặc·điểm tạo nên tính·riêng và sự nhận·diện của một cá·nhân, cộng·đồng hoặc nền·văn·hoá.
35. bản·sắc ngôn·ngữ (danh·ngữ; linguistic identity): những đặc·điểm ngôn·ngữ góp phần thể·hiện và nhận·diện một cộng·đồng hoặc nền·văn·hoá.
36. bản·sắc văn·hoá (danh·ngữ; cultural identity): những giá·trị, biểu·hiện và đặc·điểm văn·hoá tạo nên tính·riêng của một cộng·đồng.
37. văn·hoá (danh·từ; culture): hệ·thống giá·trị, niềm·tin, tập·quán, cách·sống và các hình·thức biểu·đạt của một cộng·đồng.
38. giá·trị văn·hoá (danh·ngữ; cultural value): những giá·trị được một cộng·đồng hình·thành, duy·trì và truyền·lại.
39. kinh·nghiệm (danh·từ; experience): những hiểu·biết và nhận·thức hình·thành qua quá·trình sống, học·tập hoặc thực·hành.
40. trải·nghiệm (động·từ/danh·từ; experience): trực·tiếp tham·gia hoặc tiếp·xúc với một sự·việc, hoạt·động hay hiện·tượng.
41. tiếp·xúc ngôn·ngữ (danh·ngữ; language exposure/contact): tiến·trình người học thường·xuyên nghe, đọc, nói hoặc viết bằng một ngôn·ngữ.
42. ngữ·cảnh (danh·từ; context): hoàn·cảnh và những yếu·tố xung·quanh một lời·nói hoặc văn·bản giúp xác·định cách hiểu.
43. cách·biểu·đạt (danh·ngữ; mode of expression): cách một ý·nghĩa, cảm·xúc hoặc thông·điệp được thể·hiện bằng ngôn·ngữ.
44. sắc·thái (danh·từ; nuance): nét khác·biệt tinh·tế về ý·nghĩa, cảm·xúc hoặc cách·dùng giữa những hình·thức gần·nhau.
45. sắc·thái ngữ·nghĩa (danh·ngữ; semantic nuance): khác·biệt tinh·tế về ý·nghĩa giữa những từ·ngữ hoặc cách·biểu·đạt.
46. sắc·thái cảm·xúc (danh·ngữ; emotional nuance): mức·độ hoặc đặc·điểm tinh·tế của cảm·xúc được thể·hiện qua ngôn·ngữ.
47. tinh·tế (tính·từ; subtle/refined): có đặc·điểm nhỏ, sâu hoặc khó nhận·biết nếu không chú·ý kỹ.
48. thấu·hiểu (động·từ; deeply understand): hiểu một cách sâu·sắc cả nội·dung, hoàn·cảnh và ý·nghĩa bên·trong.
49. nhận·diện (động·từ; identify/recognize): nhận·ra và xác·định một đặc·điểm hoặc đối·tượng.
50. nhận·biết (động·từ; recognize/perceive): nhận·ra hoặc ý·thức được một điều qua quan·sát, kinh·nghiệm hoặc cảm·nhận.

III. DẠY THƠ CHO CÁC CẤP HỌC

51. cấp·học (danh·từ; educational level): một bậc trong hệ·thống giáo·dục.
52. Cấp 2 (danh·ngữ; middle school/lower secondary school): cách gọi thông·dụng cho bậc trung·học cơ·sở (cơ·bản). Trình·độ giáo·dục cơ·bản (basic education level)
53. Cấp 3 (danh·ngữ; high school/upper secondary school): cách gọi thông·dụng cho bậc trung·học phổ·thông.
54. Đại·học (danh·từ; university/higher education): bậc giáo·dục sau trung·học, thường bao·gồm các chương·trình đào·tạo chuyên·nghiệp và học·thuật.
55. học·sinh (danh·từ; student/pupil): người đang học ở các cấp giáo·dục phổ·thông.
56. sinh·viên (danh·từ; university student): người đang theo học tại trường đại·học hoặc cơ·sở giáo·dục đại·học.
57. người học (danh·từ; learner): người tham·gia tiến·trình học·tập hoặc tiếp·thu một ngôn·ngữ.
58. trình·độ (danh·từ; proficiency/level): mức·độ kiến·thức, kỹ·năng hoặc năng·lực của người học.
59. độ·tuổi (danh·từ; age group): nhóm hoặc khoảng tuổi của người học.
60. phù·hợp (tính·từ; appropriate/suitable): đáp·ứng được yêu·cầu hoặc đặc·điểm của một đối·tượng hay hoàn·cảnh.
61. mục·tiêu học·tập (danh·ngữ; learning objective): kết·quả hoặc năng·lực mà người học cần đạt được sau một tiến·trình học·tập.
62. chương·trình (danh·từ; curriculum/program): hệ·thống nội·dung, mục·tiêu và hoạt·động được tổ·chức cho một tiến·trình giáo·dục.
63. chương·trình VSL (danh·ngữ; VSL curriculum/program): chương·trình giảng·dạy Tiếng Việt như một ngôn·ngữ thứ hai.
64. bài·học (danh·từ; lesson): một đơn·vị nội·dung được tổ·chức để dạy và học.
65. hoạt·động học·tập (danh·ngữ; learning activity): hoạt·động được thiết·kế nhằm giúp người học đạt mục·tiêu học·tập.
66. bài·tập (danh·từ; exercise): nhiệm·vụ được giao để người học luyện·tập và củng·cố kiến·thức hoặc kỹ·năng.
67. thảo·luận (động·từ/danh·từ; discussion): cùng trao·đổi ý·kiến về một vấn·đề.
68. tương·tác (động·từ/danh·từ; interaction): tác·động qua·lại giữa hai hoặc nhiều người, đối·tượng hoặc hệ·thống.
69. phản·hồi (danh·từ/động·từ; feedback): thông·tin hoặc ý·kiến được đưa ra nhằm giúp người học nhận·biết và cải·thiện tiến·trình học·tập.
70. khuyến·khích (động·từ; encourage): tạo điều·kiện hoặc động·lực để người học tích·cực tham·gia.
71. tự·tin (tính·từ; confident): có niềm·tin vào khả·năng của bản·thân khi thực·hiện một hoạt·động.
72. hứng·thú (danh·từ/tính·từ; interest/engagement): trạng·thái quan·tâm và muốn tham·gia vào một hoạt·động.
73. động·lực học·tập (danh·ngữ; learning motivation): nguyên·nhân hoặc năng·lượng thúc·đẩy người học duy·trì việc học.

IV. THƠ, NGÔN·NGỮ VÀ CẢM·NHẬN

74. thơ·ca (danh·từ; poetry/poetry and song): loại·hình sáng·tác sử·dụng ngôn·ngữ cô·đọng, giàu hình·ảnh, âm·thanh và cảm·xúc.
75. thơ nguyên·bản (danh·ngữ; original poetry): bài·thơ được trình·bày bằng chính ngôn·ngữ mà tác·giả sử·dụng khi sáng·tác.
76. đọc thơ (động·ngữ; reading poetry): hoạt·động tiếp·nhận bài·thơ thông qua việc đọc và cảm·nhận văn·bản.
77. nghe thơ (động·ngữ; listening to poetry): tiếp·nhận bài·thơ qua âm·thanh, giọng đọc, nhịp·điệu và ngữ·điệu.
78. cảm·nhận thơ (danh·ngữ; poetic appreciation): tiến·trình cảm·thụ và nhận·biết giá·trị của bài·thơ.
79. ngữ·điệu (danh·từ; intonation): sự biến·đổi cao·độ, trường·độ, cường·độ và nhịp·điệu trong lời·nói.
80. thanh·điệu (danh·từ; lexical tone): đặc·trưng cao·độ có chức·năng phân·biệt ý·nghĩa trong Tiếng Việt.
81. nhịp·điệu (danh·từ; rhythm): sự tổ·chức và phân·bố nhịp nhàng của âm·thanh, từ·ngữ hoặc dòng·thơ.
82. âm·thanh (danh·từ; sound): hiện·tượng vật·lý được cảm·nhận bằng thính·giác và được sử·dụng để tạo nên lời·nói hoặc âm·nhạc.
83. âm·tiết (danh·từ; syllable): đơn·vị âm·thanh cơ·bản trong cấu·trúc phát·âm của một ngôn·ngữ.
84. dòng·thơ (danh·từ; poetic line): một dòng văn·bản tạo nên đơn·vị trình·bày của bài·thơ.
85. khoảng·lặng (danh·từ; pause/silence): khoảng thời·gian ngừng lại trong lời·đọc hoặc dòng·thơ, có thể tạo hiệu·ứng cảm·xúc.
86. hơi·thở (danh·từ; breath): sự vận·động của hơi khi nói hoặc đọc, góp phần tạo nhịp và cảm·xúc.
87. giọng·đọc (danh·ngữ; reading voice): cách phát·âm và thể·hiện bài·thơ bằng giọng nói.
88. chất·nhạc (danh·từ; musical quality): đặc·điểm về âm·thanh, nhịp·điệu và sự ngân·vang tạo nên tính·nhạc.
89. âm·hưởng (danh·từ; resonance/echo): tác·động hoặc dư·âm về âm·thanh và cảm·xúc còn lại sau khi nghe hoặc đọc.
90. hình·ảnh (danh·từ; image/imagery): hình·tượng hoặc biểu·tượng được tạo nên bằng ngôn·ngữ để gợi lên một sự·vật, cảm·xúc hoặc ý·niệm.
91. cảm·xúc (danh·từ; emotion): trạng·thái tình·cảm của con người trước một sự·việc, đối·tượng hoặc trải·nghiệm.
92. giọng·điệu (danh·từ; tone): cách thể·hiện thái·độ, cảm·xúc hoặc phong·cách qua lời·nói hay văn·bản.

V. PHƯƠNG·PHÁP GIẢNG·DẠY

93. phương·pháp (danh·từ; method): cách·thức được lựa·chọn và tổ·chức để đạt một mục·tiêu.
94. phương·pháp dạy·học (danh·ngữ; teaching method/pedagogy): hệ·thống cách·thức tổ·chức hoạt·động dạy và học.
95. phương·pháp tiếp·cận (danh·ngữ; approach): cách nhìn và cách tổ·chức việc nghiên·cứu hoặc giảng·dạy một đối·tượng.
96. tiếp·cận (động·từ/danh·từ; approach): lựa·chọn cách thức để nghiên·cứu, giảng·dạy hoặc tìm·hiểu một đối·tượng.
97. lấy người học làm trung·tâm (cụm·từ; learner-centered approach): cách dạy·học đặt nhu·cầu, khả·năng và trải·nghiệm của người học vào vị·trí trung·tâm.
98. dạy·học theo ngữ·cảnh (danh·ngữ; contextualized teaching): phương·pháp đặt ngôn·ngữ và nội·dung vào hoàn·cảnh sử·dụng cụ·thể.
99. dạy·học tích·hợp (danh·ngữ; integrated teaching): cách tổ·chức dạy·học kết·hợp nhiều kỹ·năng hoặc lĩnh·vực có liên·quan.
100. thực·hành (động·từ/danh·từ; practice): vận·dụng kiến·thức hoặc kỹ·năng vào hoạt·động cụ·thể.
101. vận·dụng (động·từ; apply): sử·dụng kiến·thức hoặc kỹ·năng đã học trong một tình·huống cụ·thể.
102. củng·cố (động·từ; reinforce): làm cho kiến·thức hoặc kỹ·năng được ghi·nhớ và sử·dụng vững·chắc hơn.
103. phát·triển (động·từ; develop): làm cho một khả·năng, kỹ·năng hoặc tiến·trình tiến·bộ và hoàn·thiện hơn.
104. phát·triển ngôn·ngữ (danh·ngữ; language development): tiến·trình mở·rộng và hoàn·thiện khả·năng sử·dụng ngôn·ngữ.
105. phát·triển cảm·nhận (danh·ngữ; development of perception/appreciation): tiến·trình nâng·cao khả·năng nhận·biết và cảm·thụ những đặc·điểm tinh·tế của ngôn·ngữ hoặc nghệ·thuật.

VI. KẾT·LUẬN VÀ ĐỊNH·HƯỚNG

106. kết·luận (danh·từ; conclusion): nhận·định được rút·ra sau khi xem·xét và phân·tích một vấn·đề.
107. định·hướng (danh·từ; direction/guidance): hướng đi hoặc nguyên·tắc được xác·định cho một hoạt·động trong tương·lai.
108. mục·đích (danh·từ; purpose): điều mà một hoạt·động hoặc tiến·trình hướng·tới.
109. mục·tiêu (danh·từ; objective/goal): kết·quả cụ·thể cần đạt được.
110. ý·nghĩa (danh·từ; meaning/significance): nội·dung hoặc giá·trị mà một sự·vật, hành·động hay hiện·tượng biểu·thị.
111. giá·trị (danh·từ; value): mức·độ quan·trọng hoặc ý·nghĩa mà một đối·tượng được xem là có.
112. giá·trị giáo·dục (danh·ngữ; educational value): những tác·động hoặc lợi·ích góp phần vào sự phát·triển kiến·thức, kỹ·năng và nhân·cách của người học.
113. giá·trị thẩm·mỹ (danh·ngữ; aesthetic value): giá·trị liên·quan đến cái đẹp và trải·nghiệm nghệ·thuật.
114. ý·thức (danh·từ; awareness/consciousness): khả·năng nhận·biết và hiểu về một đối·tượng, sự·việc hoặc vấn·đề.
115. ý·thức ngôn·ngữ (danh·ngữ; language awareness): khả·năng nhận·biết và suy·nghĩ về đặc·điểm, cách·dùng và tác·động của ngôn·ngữ.
116. ý·thức văn·hoá (danh·ngữ; cultural awareness): khả·năng nhận·biết và hiểu những đặc·điểm, giá·trị và khác·biệt văn·hoá.
117. bản·sắc Tiếng Việt (danh·ngữ; Vietnamese linguistic/cultural identity): những đặc·điểm về ngôn·ngữ và văn·hoá góp phần tạo nên tính·riêng của Tiếng Việt và Người Việt.
118. giao·tiếp liên·văn·hoá (danh·ngữ; intercultural communication): tiến·trình giao·tiếp giữa những người có nền·tảng văn·hoá khác nhau.
119. hiểu·biết liên·văn·hoá (danh·ngữ; intercultural understanding): khả·năng nhận·biết, hiểu và tôn·trọng những khác·biệt giữa các nền·văn·hoá.
120. sống cùng Tiếng Việt (cụm·từ; living with Vietnamese): cách nói mang tính ẩn·dụ chỉ việc người học không chỉ sử·dụng Tiếng Việt mà còn trải·nghiệm, cảm·nhận và tương·tác với Tiếng Việt trong đời·sống.