Chuyên mục: Bảo·tồn và phát·triển Việt-ngữ

Bảo·tồn và phát·triển Việt-ngữ (Vietnamese language).

Giảng·dạy Thơ Tiếng Việt trong chương·trình VSL— Phần IV: Từ Cấp 2, Cấp 3 đến Đại·học

A sequential pedagogy framework for teaching Vietnamese poetry across secondary and higher-education levels.

NỘI·DUNG
13. VAI·TRÒ CỦA BẢN DỊCH TRONG LỚP VSL
14. TỪ HỌC NGÔN·NGỮ ĐẾN CẢM·NHẬN BẢN·SẮC
15. KẾT LUẬN
– – o O o – –

13. VAI·TRÒ CỦA BẢN DỊCH TRONG LỚP VSL
Sau·khi đi qua ba câu·hỏi lớn — vì·sao dạy thơ nguyên·bản, chất·thơ nằm ở đâu, và làm·thế·nào để người học nghe, hiểu và cảm thơ — chúng ta trở·lại với một vấn·đề thực·tế trong lớp học:

Bản dịch nên được sử·dụng như thế·nào?
Câu·trả·lời không phải là loại·bỏ bản dịch.
Ngược·lại, bản dịch giữ một vai·trò quan·trọng trong lớp VSL.
Đối với học·sinh chưa có đủ vốn Tiếng Việt, bản dịch giúp các em vượt qua một trở·ngại rất lớn: không hiểu nội·dung.
Nếu không hiểu nghĩa, người học khó có·thể tiến·đến cảm·nhận.
Vì·vậy, bản dịch có·thể làm nhiệm·vụ của một cây·cầu.
Nhưng cây·cầu không phải là nơi người·ta ở lại.

Một phương·pháp hợp·lý có·thể bắt·đầu bằng nguyên·bản, sử·dụng bản dịch để hỗ·trợ, rồi đưa học·sinh trở·lại nguyên·bản.
Có·thể hình·dung tiến·trình như sau:
Nguyên·bản → Giải·nghĩa → Bản dịch → Đối·chiếu → Trở·lại nguyên·bản.
Ở cấp·độ thấp hơn, bản dịch có·thể được dùng nhiều hơn để bảo·đảm học·sinh hiểu được nội·dung cơ·bản.
Ở cấp·độ cao hơn, bản dịch có·thể trở·thành đối·tượng để phân·tích.
Học·sinh không chỉ hỏi:
“Bản dịch này nghĩa là gì?”
mà còn có·thể hỏi:
“Bản dịch này giữ·được (retain) điều gì?”
và:

“Điều gì đã thay·đổi khi bài·thơ chuyển sang Tiếng Anh?”
Đây là một bước chuyển rất quan·trọng.
Dịch·thuật từ chỗ là công·cụ giúp hiểu nghĩa trở·thành công·cụ giúp hiểu ngôn·ngữ.
Ví·dụ, khi so·sánh “Anh mong…” với một câu Tiếng Anh đầy·đủ, học·sinh có·thể nhận·ra rằng dấu chấm·lửng tạo·ra một hiệu·ứng mà bản dịch có·thể không giữ nguyên.
Khi so·sánh “vun·bồi” với một từ Tiếng Anh gần·nghĩa, học·sinh có·thể nhận·ra rằng từ·ngữ (words) không phải lúc nào cũng có một đơn·vị tương·đương hoàn·toàn giữa hai ngôn·ngữ.
Khi so·sánh “đôi ta” với “we” hoặc “the two of us”, các em có·thể khám·phá những khác·biệt về sắc·thái của đại·từ và cách biểu·đạt quan·hệ.
Như·vậy, bản dịch không phải là đối·thủ của nguyên·bản.
Nguyên·bản và bản dịch có·thể bổ·sung cho nhau, nhưng không có cùng một chức·năng.
Nguyên·bản giúp người học trải·nghiệm Tiếng Việt.
Bản dịch giúp người học mở·khóa ý·nghĩa và nhìn·thấy sự khác·biệt giữa hai ngôn·ngữ.

14. TỪ HỌC NGÔN·NGỮ ĐẾN CẢM·NHẬN BẢN·SẮC
Nếu mục·tiêu của VSL chỉ là giúp học·sinh nói đúng câu, dùng đúng từ và hiểu đúng ngữ·pháp, thì thơ có·thể đã không cần·thiết đến như vậy.
Nhưng học một ngôn·ngữ không chỉ là học một hệ·thống quy·tắc.
Ngôn·ngữ còn mang theo cách con·người nhìn thế·giới, xây·dựng quan·hệ, biểu·đạt tình·cảm và truyền·tải kinh·nghiệm.

Đó là nơi vấn·đề bản·sắc bắt·đầu xuất·hiện.
Tuy·nhiên, cần thận·trọng khi nói về bản·sắc.
Không nên biến một bài·thơ thành một bài·giảng về “Người Việt là như thế này” hay “văn·hoá Việt Nam luôn như thế kia”.
Bản·sắc không phải là một tập·hợp những khuôn·mẫu cố·định.
Bản·sắc có·thể được khám·phá qua ngôn·ngữ.

Trong “TÌNH·YÊU LÀ CÓ THẬT”, chẳng·hạn, cách xưng·hô “Anh” và “đôi ta” không chỉ cung·cấp thông·tin về người nói.
Nó mở·ra một quan·hệ.
“Anh” tạo·ra một vị·trí của người nói trong mối·quan·hệ.
“Đôi ta” tạo·ra một chủ·thể chung.
“Nắm tay”, “chung sức”, “vun·bồi” tiếp·tục xây·dựng một hình·ảnh về tình·yêu như một mối·quan·hệ cần được cùng·nhau nuôi·dưỡng.
Người học có·thể bắt·đầu từ những chi·tiết ngôn·ngữ rất nhỏ để khám·phá những ý·niệm lớn hơn.
Đó chính là điểm giao·nhau giữa học ngôn·ngữ và cảm·nhận văn·hoá.

Một chương·trình VSL vì·thế có·thể tiến từ:
biết từ·ngữ → hiểu câu → hiểu bài → cảm·nhận cách nói → khám·phá văn·hoá → hiểu con·người.
Không phải mọi bài·thơ đều cần đi đến bước cuối·cùng.
Nhưng một chương·trình tốt nên mở·ra khả·năng đó.

15. KẾT LUẬN
Qua bốn phần của loạt bài “THƠ TIẾNG VIỆT TRONG GIẢNG·DẠY VSL”, chúng ta đã đi từ một câu·hỏi ban·đầu đến một quan·niệm rộng hơn về việc học ngôn·ngữ.
Câu·hỏi ban·đầu là:
Nên·chăng đưa thơ-ca Tiếng Việt nguyên·bản vào chương·trình khi giảng·dạy Tiếng Việt như một Ngôn·ngữ Thứ hai, để học·sinh có·thể thực·sự cảm·nhận được những sắc·thái tinh·tế của Tiếng Việt?
Qua bài·thơ “TÌNH·YÊU LÀ CÓ THẬT”, chúng·ta đã thấy rằng một bài·thơ ngắn có·thể mở·ra rất nhiều cánh·cửa.
Cánh·cửa từ·vựng.
Cánh·cửa phát·âm.
Cánh·cửa thanh·điệu.
Cánh·cửa nhịp·điệu.
Cánh·cửa dấu câu.
Cánh·cửa ngữ·nghĩa.
Cánh·cửa ngữ·dụng.
Cánh·cửa diễn·ngôn.
Và cuối·cùng, cánh·cửa văn·hoá và cảm·nhận.
Điều quan·trọng là chúng·ta không nên biến thơ thành một bài·tập ngữ·pháp.
Cũng không nên biến thơ thành một bài·kiểm·tra từ·vựng.
Và càng không nên biến bản dịch thành sự thay·thế cho nguyên·bản.
Thơ cần được giữ lại như thơ.
Người học cần được nghe thơ.
Được đọc thơ.
Được hiểu thơ.
Và quan·trọng nhất, được cảm thơ.
Đối với học·sinh ở Cấp 2, trọng·tâm có·thể là nghe, phát·âm, thanh·điệu, từ·vựng cơ·bản, nhịp·điệu và phản·ứng cảm·xúc.
Ở Cấp 3, việc học có·thể mở·rộng sang hình·ảnh, cấu·trúc câu, sắc·thái từ·ngữ, ngữ·nghĩa, dấu câu và những lớp nghĩa sâu hơn.
Ở Đại·học, học·sinh có·thể tiếp·tục đi xa hơn với phân·tích diễn·ngôn, ngữ·dụng, ẩn·dụ, biểu·tượng, phong·cách, dịch·thuật và mối·quan·hệ giữa ngôn·ngữ, văn·hoá và bản·sắc.
Như·vậy, thơ không phải là một nội·dung chỉ dành cho một cấp·học.
Nó có·thể được điều·chỉnh theo trình·độ của người học.
Điều thay·đổi không phải là giá·trị của bài·thơ.
Điều thay·đổi là cách chúng ta giúp người học bước vào bài·thơ.
Một em học·sinh Cấp 2 có·thể bắt đầu bằng việc nghe.
Một học·sinh Cấp 3 có·thể bắt đầu đặt câu·hỏi.
Một sinh·viên Đại·học có·thể bắt·đầu phân·tích.
Nhưng cả ba đều có·thể gặp nhau ở một điểm:
Tiếng Việt không chỉ là điều được nhìn·thấy trên trang giấy.
Tiếng Việt còn là âm·thanh được nghe.
Là nhịp·điệu được cảm·nhận.
Là ý·nghĩa được khám·phá.
Là sắc·thái được nhận·ra.
Và là những rung·động mà đôi khi một bản dịch không thể chuyển·tải hoàn·toàn.
Vì·thế, nếu muốn người học thực·sự bước vào thế·giới Tiếng Việt, có·lẽ chúng ta không nên chỉ hỏi:
“Các em đã hiểu Tiếng Việt chưa?”
Mà còn nên hỏi:
“Các em đã nghe·được Tiếng Việt chưa?”
“Các em đã cảm·được Tiếng Việt chưa?”
Bởi·vì, khi một người học bắt·đầu nghe được nhịp·điệu của một ngôn·ngữ, cảm·được sắc·thái của một từ, hiểu được sự khác·biệt giữa những cách nói gần·nghĩa, và nhận·ra vẻ đẹp nằm trong một khoảng·lặng của câu·chữ, thì việc học ngôn·ngữ đã vượt qua ranh·giới của “học để biết”.
Học để hiểu trở·thành học để cảm·nhận.
Và có·lẽ đó chính là một trong những mục·tiêu sâu·xa nhất của việc giảng·dạy VSL:
Đừng chỉ dạy các em hiểu thơ bằng Tiếng Việt. Hãy giúp các em nghe·được thơ, cảm·được thơ và sống cùng Tiếng Việt qua thơ.
Khi ấy, các em không chỉ đang học một ngôn·ngữ.
Các em đang sống cùng Tiếng Việt.
Mong lắm thay!

Thế·nào Là một “từ” trong Tiếng Việt – Phần II

Đặng Hải Nguyên

Trước khi đi vào phần chính thế·nào là một “từ” trong Tiếng Việt? Thiết·nghĩ (It is worth considering…), chúng·ta cần hiểu rõ và phân·biệt nó với câu hỏi thường được người·ta nghĩ đến.

Từ hay từ·ngữ là gì? Từ là một đơn·vị ngôn·ngữ duy·nhất mang ý·nghĩa. Câu hỏi “Từ là gì” được dùng để hỏi về danh tính, định·nghĩa hoặc bản·dịch của từ đó. Trong·khi “thế·nào là một từ” được dùng để hỏi về từ·pháp (từ mới được tạo thành từ các thành phần như thế nào), vị·trí của từ hoặc âm·tiết trong một từ ghép; ngữ·pháp (từ này được đặt cạnh từ kia như thế·nào?)

Thế·nào là một “từ” trong Tiếng Việt? Đây là câu hỏi quan·trọng nhất trong toàn·bộ (the whole) hành·trình đi tìm câu trả·lời mà tôi muốn chia·sẻ với bạn.

Nghe qua thì có vẻ rất đơn·giản.

Ai cũng biết từ là gì. Chúng·ta sử·dụng từ mỗi ngày. Chúng·ta nói bằng từ, viết bằng từ và suy·nghĩ cũng bằng từ.

Nhưng nếu dừng lại một chút và tự hỏi:

Một “từ” trong Tiếng Việt thật sự được xác·định như thế nào?

thì câu trả·lời không còn đơn·giản nữa.

Trong nhiều ngôn·ngữ dùng bảng chữ·cái (alphabet) La-tinh, ranh·giới của từ thường rất rõ·ràng. Mỗi từ được viết liền nhau, khoảng trắng được dùng để ngăn·cách từ này với từ khác.

Tiếng Việt lại có một cách viết khác. Mỗi âm·tiết thường được viết cách nhau bằng một khoảng trắng. Vì·vậy (therefore) — vì vậy, vì thế (because of that…) — khi nhìn vào một câu văn, chúng ta rất dễ nhầm rằng mỗi “tiếng” cũng chính là một “từ”.

Thực tế không hẳn như vậy. Khi đọc cụm “khoa học”, bạn có nghĩ đến hai khái·niệm riêng biệt là “khoa” và “học” không? Có lẽ là không.

Trong suy·nghĩ của hầu·hết chúng·ta, “khoa học” được hiểu như một ý·niệm hoàn·chỉnh.

Điều tương·tự cũng xảy ra với “ngôn ngữ”, “văn hoá”, “kinh tế”, “xã hội”, “địa lý” và rất nhiều trường·hợp khác.

Điều đó khiến tôi đặt ra một câu hỏi khác.

Nếu người đọc đã hiểu đây là một đơn·vị thống·nhất, liệu cách viết có thể giúp họ nhận ra điều đó nhanh hơn hay không?

Theo tôi, đây chính là điểm xuất·phát của toàn·bộ ý·tưởng về dấu chấm·lơ. Thế·nhưng, tôi chưa bắt·đầu từ dấu chấm·lơ mà bắt·đầu từ khái·niệm đơn·vị từ·vựng.

Nếu nhiều âm·tiết cùng tạo nên một ý (idea), một nghĩa (meaning), một khái·niệm (concept) thống·nhất và được người bản·ngữ tiếp·nhận như một từ, thì về mặt trực·quan, chúng cũng có thể được biểu·thị như một đơn·vị thống·nhất.

Đó là lý·do tôi đề·nghị sử·dụng dấu chấm·lơ để liên·kết các âm·tiết trong những trường·hợp ấy.

Tuy nhiên, tôi cũng cho rằng việc sử·dụng dấu chấm·lơ không nên chỉ dựa trên cảm·tính.

Một đề·nghị muốn có giá·trị lâu dài cần dựa trên những nguyên·lý rõ·ràng.

Theo tôi:

1. Nguyên·lý đầu tiên là tính thống·nhất của đơn·vị từ·vựng.

Nếu các âm·tiết cùng tạo thành một đơn·vị ý nghĩa không thể tách·rời trong cách sử·dụng hiện·đại, thì chúng ta nên xem xét việc biểu·thị sự thống·nhất đó.

2. Nguyên·lý thứ hai là tính thống·nhất về ngữ·nghĩa.

Điều quan·trọng không phải là các âm·tiết có nguồn·gốc từ đâu, mà là ngày·nay Người Việt hiểu chúng như thế·nào.

Ngôn·ngữ là một thực·thể sống.

Nghĩa của từ được hình·thành và ổn·định thông qua cách cộng·đồng sử·dụng, chứ không chỉ thông qua lịch·sử hình·thành của từng âm·tiết.

3. Nguyên·lý thứ ba là hình·thái của từ.

Có những từ thuần Việt.

Có những từ Việt·nồm (post-Nôm hay hậu-Nôm) hoặc từ Hán-Việt.

Có từ ghép.

Có từ láy.

Có thuật·ngữ khoa·học.

Mỗi nhóm (group) đều có những đặc·điểm riêng.

Điều đó có nghĩa là không thể chỉ dùng một quy·tắc duy nhất cho mọi trường·hợp. Chúng·ta cần quan·sát cách từng loại từ vận·hành trong thực·tế.

4. Nguyên·lý tiếp theo mà tôi rất quan·tâm là khả·năng đọc.

Một hệ·thống chữ·viết tốt không chỉ đúng về mặt ngôn·ngữ học mà còn phải giúp người đọc tiếp·nhận thông·tin dễ·dàng hơn.

Nếu một cách trình·bày khiến mắt người đọc nhận ra cấu·trúc của câu nhanh hơn, giảm bớt sự mơ·hồ và hỗ·trợ người học Tiếng Việt, thì theo tôi đó là một ưu·điểm đáng để nghiên·cứu.

5. Bên cạnh đó là tính nhất·quán.

Một quy·chuẩn chỉ có ý·nghĩa khi nó được áp·dụng theo những nguyên·lý ổn·định.

Nếu cùng một loại từ (type of word), hay một loại·từ (part of speech, i.e., noun, verb, etc.) hoặc từ·loại (classifier, con, cái, chiếc, vv.) mà lúc viết theo cách này, lúc viết theo cách khác, thì người đọc sẽ khó biết nên hiểu như thế·nào.

Nhất·quán không có nghĩa là cứng·nhắc.

Nhất·quán có nghĩa là cùng một nguyên·lý sẽ được áp·dụng giống nhau trong những trường·hợp tương tự.

Cuối cùng là các ngoại·lệ.

Theo tôi, đây không phải là điểm yếu (weak point) của một quy·chuẩn mà là dấu hiệu của sự tôn·trọng thực·tiễn.

Tôi không đề·nghị thay·đổi tên chính·thức của quốc·gia, tên người, tên cơ·quan, văn·bản pháp·lý hay những tài·liệu lịch·sử.

Những trường·hợp ấy mang những giá·trị vượt lên trên phạm·vi của một quy·chuẩn biên·tập.

Một quy·chuẩn tốt không nên phủ·nhận thực·tiễn.

Ngược lại, nó cần biết đâu là phạm·vi của mình.

Có lẽ bạn sẽ nhận·ra rằng cho đến lúc này, tôi vẫn chưa nói nhiều về chính dấu chấm·lơ.

Đó là vì, theo tôi, dấu chấm·lơ chỉ là một công·cụ.

Điều đáng quan·tâm hơn luôn là câu hỏi đứng phía sau công·cụ ấy.

Thế·nào là một từ?

Nếu chúng·ta cùng hiểu rõ câu hỏi đó, thì việc có nên dùng dấu chấm·lơ hay không sẽ trở·thành một cuộc thảo·luận tự·nhiên, bình·tĩnh và dựa trên lập·luận, thay·vì chỉ dựa trên thói·quen.

Tôi không mong bài viết này mang đến câu trả·lời cuối cùng.

Tôi chỉ mong nó mở đầu cho một cuộc trò·chuyện.

Bởi theo tôi, điều đẹp nhất của ngôn·ngữ không phải là mọi người đều nghĩ giống nhau.

Điều đẹp nhất là chúng·ta luôn có·thể cùng nhau suy·nghĩ, cùng nhau trao·đổi và cùng nhau làm cho Tiếng Việt ngày càng rõ·ràng hơn. Điều này sẽ mãi là niềm vinh·dự, niềm vui và nguồn hạnh·phúc trong suốt phần đời còn lại của tôi.

Phụ·chú
Thuật·ngữ cho Bài·viết: Thế·nào Là một “từ” trong Tiếng Việt? – Phần II

Nội·dung
Thế·nào Là một “từ” trong Tiếng Việt – Phần I
Thế·nào Là một “từ” trong Tiếng Việt – Phần II

Thế·nào Là một “từ” trong Tiếng Việt – Phần I

Trong bài viết này, chúng·ta sẽ đi vào phần quan·trọng nhất của toàn bộ dự·án dấu chấm·lơ.
Thế·nào là một “từ” trong Tiếng Việt? Có·lẽ đây là câu hỏi nền·tảng mà mọi cuộc thảo·luận về dấu chấm·lơ đều cần bắt·đầu.
Trước·hết, tôi xin trình·bày một vài khái·niệm căn·bản về ngôn·ngữ mà chúng·ta cần nắm·rõ và thống·nhất:

Tiếng, tiếng·nói, lới·nói, chữ hay chữ viết (script), chữ·cái, Âm·tiết & Vần, ký·tự, Hán-tự hay ký·tự Hán, và Nôm-tự hay ký·tự Nôm (Nôm character), hay chữ Nôm:

1. tiếng: Một dạng năng·lượng được tạo ra bởi các rung·động truyền qua không·khí, nước hoặc các vật·thể rắn dưới dạng sóng, chẳng·hạn như tiếng hú, tiếng gầm của loài thú, tiếng hót của chim, tiếng gió rít, tiếng ồn, tiếng răng·rắc của cây, cành·cây gẫy, vv. (etc.), và tiếng đặc·trương cho con·người, chẳng·hạn như tiếng cười, tiếng khóc, tiếng hét, vv.

2. tiếng·nói: Âm·thanh do con·người tạo·ra để giao·tiếp. Nó có·thể là âm thanh đặc trưng hoặc âm thanh thô được tạo ra bởi dây thanh quản và vòm·miệng của bạn. Người·ta thường chú·ý đến cao độ (cao hay thấp), độ vang (nơi âm thanh rung động) và chất-lượng (phẩm·chất & số·lượng, quality & quantity) âm·thanh cơ·bản tự·nhiên khi nóí về tiếng·nói của một người·nào·đó (someone). Về sau, từ “tiếng” được mở·rộng thêm nhiều ý·nghĩa mới, chẳng·hạn như Đài Phát·thanhTiếng·nói Việt Nam (Voice of Vietnam Radio Station); đặc·biệt là từ Tiếng Việt hay Việt-ngữ (Vietnamese language), từ “Tiếng” với chữ·cái T được viết·hoa (capitalized) để bao·gồm cả tiếng·nói và chữ·viết (voice & script).

3. Lời·nói: Âm·thanh được định·hình thành từ·ngữ và câu·nói. Người·ta thường chú·ý đến sự phát·âm rõ·ràng, ngữ·điệu, sự trôi·chảy và chuyển động cơ học của miệng, môi và lưỡi; nó giúp ta hình·thành ngôn·ngữ rõ·ràng và dễ·hiểu.

4. Chữ, chữ·viết hay mã (script): được dùng để chỉ tất·cả các phương·tiện giao·tiếp cụ·thể— bao·gồm hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol) hoặc dấu·hiệu (sign), ký·tự, chữ·cái, từ·ngữ (word), vv.— được sử·dụng để biểu·thị (denote) hoặc đại·diện (represent) cho một âm·thanh (sound), một âm (phone), một ý (idea), hoặc một nghĩa (meaning) nào·đó gắn·liền với tiếng·nói, lời·nói được con·người (human) sử·dụng để giao·tiếp.

5. Chữ·cái: Ký·tự in·được (printable character) được sử·dụng để đại·diện cho mỗi âm·vị (phoneme)— hay âm·thanh gốc, hay âm·thanh cái. Ví·dụ như từ “tôi” do ba chữ·cái hợp·lại, trong đó mỗi chữ·cái “t”, “ô” và “i” theo thứ·tự lần·lượt đại·diện cho các đơn·vị âm·thanh nhỏ·nhất /t/, /ô/ và /i/ hợp·thành tiếng /tôi/. Các ký·tự khác, chẳng·hạn như !, @, #, $, %, ^, &, *, (, ), _, +, vv., không phải là chữ·cái vì không đại·diện cho âm·vị nào·cả (any), nhưng ngược·lại, tất·cả chữ·cái đều là ký·tự.

6. Âm·tiết: Trong ngữ·âm·học Tiếng Việt, âm·tiết là đơn·vị cơ·bản của âm·thanh lời·nói có tổ·chức, đóng vai·trò là khối xây·dựng nên từ·ngữ. Nó luôn chứa một nguyên·âm chính, và có hoặc không có các phụ·âm đi kèm.

Vần là một bộ·phận cấu·tạo nên âm·tiết (từ)

Cấu·trúc âm·tiết trong Tiếng Việt rất nhất·quán. Hầu·hết các âm·tiết có·thể được chia·thành ba phần chính: phụ·âm đầu, nguyên·âm (hay “vần”) và phụ·âm cuối. Phụ·âm đầu và phụ·âm cuối là tuỳ·chọn, nhưng mỗi âm·tiết đều phải có nguyên·âm và thanh·điệu.

Cấu·trúc 5 thành·phần của âm·tiết Tiếng Việt

[Thanh điệu]

[Âm đầu]		 Vần hay khuôn·vần
[Âm đệm] <Âm chính> [Âm cuối]

Ghi chú: Những thành phần nằm trong cặp dấu “< >” là bắt·buộc phải có và mang một trong sáu thanh điệu, những thành·phần nằm trong cặp dấu ” [ ]” thì có·thể có hoặc không.

7. Ký·tự: Tất·cả hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol), ký·hiệu (notation), dấu hiệu (sign), vv., nhằm giúp con·người giao·tiếp.

8. Hán-tự hay ký·tự Hán (Chinese character): Hệ·thống chữ·viết Trung·hoa (Chinese script system): Trong hệ·thống này, thay·vì sử·dụng một vài chục chữ·cái, người·ta sử·dụng hơn tám ngàn hình vẽ, biểu·tượng, dấu·hiệu phức·tạp hoặc “ký·tự” để ghi tiếng·nói và ý-nghĩa (idea & meaning) của lời·nói, để đại·diện cho hình·vị (morpheme) và từ·ngữ (word).

9. Nôm-tự hay ký·tự Nôm (Nôm character), hay chữ Nôm: Quốc-ngữ xưa, hệ·thống chữ·viết đặt·căn·bản trên ký·tự Trung·hoa (Chinese charater-based script system) để ghi tiếng Việt, phát·âm (pronounciation) Việt, âm (phone) Việt và tiếng·nói Việt. Nôm-tự đã hoàn·thành sứ·mạng lịch·sử là giữ·gìn và truyền·lại được tiếng·nói Việt, phong·tục, tập·quán, vv., của Người Việt cho các thế·hệ sau qua các tác·phẩm dân·gian, văn·chương truyền·khẩu, các tác·phẩm văn·chương Việt…
Ngày·nay, chữ Nôm (Quốc-ngữ xưa)— hệ·thống chữ·viết Việt sử·dụng chữ Hán để ghi âm Việt— đã tự-nhường·chỗ cho chữ Việt·nam (Quốc-ngữ nay)— hệ·thống chữ·viết Việt sử·dụng chữ·cái La·tinh và chữ·cái Việt để ghi âm Việt·nam. Nôm-tự đã tự·đào·thải và trở·thành di·sản văn·hoá.

Phụ·lục:

Thuật·ngữĐịnh·nghĩa
Âm (phone)Đơn·vị âm·thanh cụ·thể được phát ra trong lời·nói. Âm là đối·tượng nghiên·cứu của ngữ·âm học và có·thể khác nhau giữa các ngôn·ngữ hoặc người nói.
Âm·đầu (onset consonant)Phụ·âm đứng ở đầu một âm·tiết, nếu có. Ví dụ: b trong “ba”, th trong “thầy”.
Âm·chính (vowel nucleus)Thành·phần bắt·buộc của một âm·tiết, thường là nguyên·âm mang trọng·tâm phát·âm.
Âm·cuối (coda consonant)Phụ·âm đứng ở cuối âm·tiết, nếu có. Ví dụ: n trong “ăn”, t trong “mát”.
Âm·đệm (glide)Thành·phần đứng giữa âm·đầu và âm·chính trong một số âm·tiết Tiếng Việt, chẳng·hạn như o trong “hoa”.
Âm·tiết (syllable)Đơn·vị phát·âm cơ·bản của lời·nói, thường gồm một nguyên·âm chính và có·thể có phụ·âm đầu hoặc phụ·âm cuối.
Chữ (script / writing system)Hệ·thống ký·hiệu được con·người sử·dụng để ghi lại và truyền đạt ngôn·ngữ.
Chữ·cái (letter)Ký·tự đại·diện cho một hoặc nhiều âm·vị trong hệ·thống chữ·viết dùng bảng chữ·cái.
Chữ Nôm (Nôm script)Hệ·thống chữ·viết cổ của Người Việt, sử·dụng chủ·yếu ký·tự Hán và ký·tự Nôm để ghi Tiếng Việt.
Đơn·vị từ·vựng (lexical unit)Một đơn·vị mang ý·nghĩa hoàn·chỉnh trong ngôn·ngữ, có·thể gồm một hoặc nhiều âm·tiết.
Hán·tự (Chinese character)Ký·tự thuộc hệ·thống chữ·viết Trung·Hoa, biểu·thị hình·vị hoặc từ.
Hình·thái học (morphology)Ngành ngôn·ngữ học nghiên·cứu cấu·tạo và hình·thức của từ.
Ký·tự (character)Đơn·vị đồ·họa được sử·dụng trong một hệ·thống chữ·viết, bao·gồm chữ·cái, chữ số, dấu câu và các ký·hiệu khác.
Lời·nói (speech)Tiếng·nói đã được tổ·chức thành từ·ngữ và câu để giao·tiếp.
Ngôn·ngữ (language)Hệ·thống ký·hiệu và quy·tắc được con·người sử·dụng để giao·tiếp, biểu·đạt tư·duy và truyền đạt tri·thức.
Ngữ·nghĩa (semantics)Lĩnh·vực nghiên·cứu ý·nghĩa của từ, cụm từ và câu trong ngôn·ngữ.
Phụ·âm (consonant)Âm được tạo ra khi luồng hơi bị cản trở một phần hoặc hoàn toàn trong quá trình phát·âm.
Quốc·ngữ (Vietnamese alphabetic writing system)Hệ·thống chữ·viết hiện·đại của Tiếng Việt dựa trên bảng chữ·cái La-tinh và các dấu thanh.
Thanh·điệu (tone)Đặc·điểm cao độ của âm·tiết, dùng để phân biệt ý·nghĩa trong Tiếng Việt.
Tiếng (sound)Âm·thanh nói chung; trong một số ngữ·cảnh còn được dùng để chỉ một âm·tiết của Tiếng Việt.
Tiếng·nói (voice)Âm·thanh do con·người tạo ra để giao·tiếp.
Từ (word)Đơn·vị ngôn·ngữ nhỏ nhất có khả·năng hoạt·động độc·lập và mang ý·nghĩa hoàn·chỉnh trong giao·tiếp.
Từ ghép (compound word)Từ được tạo thành từ hai hoặc nhiều thành·tố kết·hợp với nhau để tạo nên một ý·nghĩa mới.
Từ láy (reduplicative word)Từ được hình·thành bằng cách lặp lại toàn bộ hoặc một phần âm·thanh nhằm tạo sắc·thái ngữ·nghĩa hoặc biểu·cảm.
Vần (rhyme)Phần của âm·tiết gồm âm·đệm (nếu có), âm·chính và âm·cuối.

Mời các bạn xem tiếp
Thế·nào Là Một “từ” trong Tiếng Việt – Phần II

Lời·tựa cho các Bài·viết về Thế·nào Là một “từ” và Dấu Chấm·lơ trong Tiếng Việt

Từ khi còn nhỏ, chúng·ta đã quen với việc mỗi tiếng được viết cách nhau bằng một khoảng trắng. Điều đó quen thuộc đến mức hầu như không ai đặt câu hỏi. Tôi cũng từng như vậy.

Thế nhưng, càng đọc, càng viết và càng tìm hiểu về ngôn·ngữ, tôi càng nhận ra một điều thú vị: điều mà mắt chúng·ta nhìn thấy trên trang giấy đôi khi không hoàn toàn giống với điều bộ não chúng·ta hiểu.

Trong bài viết này, tôi muốn cùng bạn đi vào phần quan·trọng nhất của toàn·bộ hành·trình tìm hiểu về dấu chấm·lơ. Trước khi bàn đến cách viết, chúng·ta cần cùng nhau trả·lời một câu hỏi nền·tảng: Thế·nào là một “từ” trong Tiếng Việt?

Nghe qua, câu hỏi này có vẻ rất đơn·giản. Ai cũng sử·dụng từ mỗi ngày để nói, để viết và để suy·nghĩ. Nhưng càng tìm hiểu về ngôn·ngữ, tôi càng nhận ra rằng khái·niệm “từ” trong Tiếng Việt không hề dễ xác·định như nhiều người vẫn nghĩ.

Để cuộc trao·đổi được rõ·ràng, trước hết chúng·ta nên thống·nhất một vài khái·niệm cơ·bản như: tiếng, tiếng·nói, lời·nói, chữ, chữ·cái, âm·tiết, ký·tự và từ. Những khái·niệm này thường được dùng lẫn cho nhau trong đời sống hằng ngày, nhưng trong ngôn·ngữ học chúng mang những ý·nghĩa khác nhau.

Âm·tiết là đơn·vị phát·âm cơ·bản của Tiếng Việt. Phần lớn mỗi tiếng trong văn·bản tương·ứng với một âm·tiết. Tuy nhiên, một từ không nhất thiết chỉ gồm một âm·tiết. Đây chính là điểm khiến Tiếng Việt trở nên đặc·biệt.

Trong nhiều ngôn·ngữ dùng bảng chữ·cái La-tinh, khoảng trắng thường ngăn cách giữa các từ. Trong Tiếng Việt, khoảng trắng lại chủ yếu ngăn cách giữa các âm·tiết. Vì vậy, rất nhiều người dễ đồng·nhất khái·niệm “tiếng” với “từ”.

Thực·tế không hẳn như vậy. Khi đọc ‘khoa học’, ‘ngôn ngữ’, ‘văn hoá’ hay ‘địa lý’, hầu·hết chúng·ta đều tiếp·nhận chúng như một đơn·vị ý nghĩa hoàn·chỉnh chứ không phải là hai từ độc·lập đứng cạnh nhau.

Chính từ sự quan·sát ấy mà tôi bắt đầu suy·nghĩ về khái·niệm đơn·vị từ·vựng. Theo tôi, trước khi bàn đến dấu chấm·lơ, điều quan·trọng hơn là phải hiểu thế·nào là một đơn·vị từ·vựng trong Tiếng Việt hiện·đại.

Đó cũng là lý·do tôi đề·nghị một số nguyên·lý khi nghiên·cứu Quy·chuẩn Dấu Chấm·lơ Tiếng Việt (QDCTV): tôn·trọng đơn·vị từ·vựng, tôn·trọng ngữ·nghĩa hiện·đại, quan·sát hình·thái của từng loại từ, ưu·tiên khả·năng đọc, bảo·đảm tính nhất·quán và luôn tôn·trọng những ngoại·lệ chính·thức.

Có·lẽ bạn sẽ nhận ra rằng cho đến lúc này, tôi vẫn chưa nói nhiều về chính dấu chấm·lơ. Điều đó hoàn·toàn có chủ·đích. Theo tôi, dấu chấm·lơ chỉ là một công·cụ. Điều quan·trọng hơn luôn là câu hỏi đứng phía sau công·cụ ấy: Thế·nào là một từ?

Nếu chúng·ta cùng hiểu rõ câu hỏi đó, thì việc có nên sử·dụng dấu chấm·lơ hay không sẽ trở·thành một cuộc trao·đổi bình·tĩnh, dựa trên lập·luận và quan·sát ngôn·ngữ, thay vì chỉ dựa trên thói·quen.

Tôi không mong bài·viết này mang đến câu trả·lời cuối·cùng. Tôi chỉ mong nó mở·đầu cho một cuộc trò·chuyện. Nếu sau·khi đọc xong, bạn dành thêm vài phút để suy·nghĩ về khái·niệm ‘từ’ trong Tiếng Việt, thì mục·đích của bài viết này đã phần nào đạt được.

Mục·lục
Thế·nào là một “từ” trong Tiếng Việt? (Phần I)
Thế·nào là một “từ” trong Tiếng Việt? (Phần II)

Thuật·vựng Việt-ngữ

Các Thuật·vựng Việt-Ngữ (Vietnamese Language Glossary) sau·đây là những từ·ngữ căn·bản nhất và sẽ được sử·dụng thường·xuyên trong trang·nhà Tiếng Việt Mến·yêu.

1. tiếng: Một dạng năng·lượng được tạo ra bởi các rung·động truyền qua không·khí, nước hoặc các vật·thể rắn dưới dạng sóng, chẳng·hạn như tiếng hú, tiếng gầm của loài thú, tiếng hót của chim, tiếng gió rít, tiếng ồn, tiếng răng·rắc của cây, cành·cây gẫy, vv. (etc.), và tiếng đặc·trương cho con·người, chẳng·hạn như tiếng cười, tiếng khóc, tiếng hét, vv.

2. tiếng·nói: Âm·thanh do con·người tạo·ra để giao·tiếp. Nó có·thể là âm thanh đặc trưng hoặc âm thanh thô được tạo ra bởi dây thanh quản và vòm·miệng của bạn. Người·ta thường chú·ý đến cao độ (cao hay thấp), độ vang (nơi âm thanh rung động) và chất-lượng (phẩm·chất & số·lượng, quality & quantity) âm·thanh cơ·bản tự·nhiên khi nóí về tiếng·nói của một người·nào·đó (someone). Về sau, từ “tiếng” được mở·rộng thêm nhiều ý·nghĩa mới, chẳng·hạn như Đài Phát·thanhTiếng·nói Việt Nam (Voice of Vietnam Radio Station); đặc·biệt là từ Tiếng Việt hay Việt-ngữ (Vietnamese language), từ “Tiếng” với chữ·cái T được viết·hoa (capitalized) để bao·gồm cả tiếng·nói và chữ·viết (voice & script).

3. Lời·nói: Âm·thanh được định·hình thành từ·ngữ và câu·nói. Người·ta thường chú·ý đến sự phát·âm rõ·ràng, ngữ·điệu, sự trôi·chảy và chuyển động cơ học của miệng, môi và lưỡi; nó giúp ta hình·thành ngôn·ngữ rõ·ràng và dễ·hiểu.


4. Chữ, chữ·viết hay mã (script): được dùng để chỉ tất·cả các phương·tiện cụ·thể— bao·gồm hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol) hoặc dấu·hiệu (sign), ký·tự (character), chữ·cái (letter), từ·ngữ (word), vv.— được sử·dụng để biểu·thị (denote) hoặc đại·diện (represent) cho một âm·thanh (sound), một âm (phone), một ý (idea), hoặc một nghĩa (meaning) nào·đó gắn·liền với tiếng·nói (voice), lời·nói (speech) được con·người (human) sử·dụng để giao·tiếp.

5. Chữ·cái (letter): ký·tự in·được (printable character) được sử·dụng để đại·diện cho mỗi âm·vị (phoneme)— hay âm·thanh gốc, hay âm·thanh cái. Ví·dụ như từ “tôi” do ba chữ·cái hợp·lại, trong đó mỗi chữ·cái “t”, “ô” và “i” theo thứ·tự lần·lượt đại·diện cho các đơn·vị âm·thanh nhỏ·nhất /t/, /ô/ và /i/ hợp·thành tiếng /tôi/. Các ký·tự khác, chẳng·hạn như !, @, #, $, %, ^, &, *, (, ), _, +, vv., không phải là chữ·cái vì không đại·diện cho âm·vị nào·cả (any), nhưng ngược·lại, tất·cả chữ·cái đều là ký·tự.

6. Âm·tiết: Trong ngữ·âm·học Tiếng Việt, âm·tiết là đơn·vị cơ·bản của âm·thanh lời·nói có tổ·chức, đóng vai·trò là khối xây·dựng nên từ·ngữ. Nó luôn chứa một nguyên·âm chính, và có hoặc không có các phụ·âm đi kèm.

Vần là một bộ·phận cấu·tạo nên âm·tiết (từ)

Cấu·trúc âm·tiết trong Tiếng Việt rất nhất·quán. Hầu·hết các âm·tiết có·thể được chia·thành ba phần chính: phụ·âm đầu, nguyên·âm (hay “vần”) và phụ·âm cuối. Phụ·âm đầu và phụ·âm cuối là tuỳ·chọn, nhưng mỗi âm·tiết đều phải có nguyên·âm và thanh·điệu.

Cấu·trúc 5 thành·phần của âm·tiết Tiếng Việt

[Thanh điệu]

[Âm đầu]		 Vần hay khuôn·vần
[Âm đệm] <Âm chính> [Âm cuối]

Ghi chú: Những thành phần nằm trong cặp dấu “< >” là bắt·buộc phải có và mang một trong sáu thanh điệu, những thành·phần nằm trong cặp dấu ” [ ]” thì có·thể có hoặc không.

7. Ký·tự (character):
Ký·tự: tất·cả hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol), ký·hiệu (notation), dấu hiệu (sign), vv. nhằm giúp con·người giao·tiếp.

8. Hán-tự hay ký·tự Hán (Chinese character): Hệ·thống chữ·viết Trung·hoa (Chinese script system): Trong hệ·thống này, thay·vì sử·dụng một vài chục chữ·cái, người·ta sử·dụng hơn tám ngàn hình vẽ (drawing picture), biểu·tượng (symbol), dấu·hiệu (sign) phức·tạp hoặc “ký·tự” (character) để ghi tiếng·nói và ý-nghĩa (idea & meaning) của lời·nói (speech), để đại·diện cho hình·vị (morpheme) và từ·ngữ (word).

9. Nôm-tự hay ký·tự Nôm (Nôm character), hoặc chữ Nôm (Nôm script): Quốc-ngữ xưa (Vietnamese ancient national language), hệ·thống chữ·viết đặt·căn·bản trên ký·tự Trung·hoa (Chinese charater-based script system) để ghi tiếng (sound) Việt, phát·âm (pronounciation) Việt, âm (phone) Việt và tiếng·nói (voice) Việt. Nôm-tự đã hoàn·thành sứ·mạng lịch·sử là giữ·gìn và truyền·lại được tiếng·nói Việt, phong·tục, tập·quán, vv., của Người Việt cho các thế·hệ sau qua các tác·phẩm dân·gian, văn·chương truyền·khẩu, các tác·phẩm văn·chương Việt…
Ngày·nay, chữ Nôm (Quốc-ngữ xưa)— hệ·thống chữ·viết Việt sử·dụng chữ Hán để ghi âm Việt— đã tự-nhường·chỗ cho chữ Việt Nam (Quốc-ngữ nay)— hệ·thống chữ·viết Việt sử·dụng chữ·cái La·tinh và chữ·cái Việt để ghi âm Việt·nam. Nôm-tự đã tự·đào·thải và trở·thành di·sản văn·hoá.

Đặng Hải Nguyên

Tiếng·nói và Chữ·viết của Người Việt cổ.

Tiếng Nói Và Chữ Viết Của Người Việt Cổ.

Cung Đình Thanh

Bài này nhắm trình bầy điểm phức tạp nhất của con người Việt cổ là tiếng nói và chữ viết. Người Hoà Bình đã có tiếng nói như thế nào? Và khi họ tiến vào địa phận nay là Trung Hoa thì họ đã đem tiếng nói đó đóng góp thế nào trong sự phát triển tiếng nói và nhất là đã đóng góp gì trong việc hình thành chữ viết tại Trung Hoa?

Thực sự đây là vấn đề phức tạp, thuộc lãnh vực chuyên môn của các nhà ngôn ngữ học. Nhưng người viết lại không thể không đề cập đến bởi vấn đề tiếng nói dính liền với con người.

Muốn tìm hiểu con người thì không thể không tìm hiểu tiếng nói của họ và ngược lại tìm hiểu tiếng nói tức là biết được gốc tích của con người: tiếng nói là một đặc điểm của con người. Chỉ có con người mới có ngôn ngữ. Ta có thể nói tiếng nói hay ngôn ngữ là vấn đề thiên phú chỉ riêng cho con người mà không động vật nào khác có được. Theo cách dùng rộng rãi, người ta có thể nói ngôn ngữ của tình yêu, của hoa hồng hay của loài cá voi. Nhưng nói như vậy nếu không là thậm xưng thì cũng mang nặng tính lãng mạng thi phú bởi như trên đã nói, ngôn ngữ là một thiên phú được dành riêng cho con người. Điểm này sẽ được trình bầy rõ hơn ở phần dưới đây. Nếu nói cho đúng thì cái gọi là ngôn ngữ của tình yêu hay của loài cá voi thực sự phải hiểu đó chỉ là một hình thức truyền đạt ý tưởng theo cách nào đó chứ không hẳn đó là một ngôn ngữ đúng theo nghĩa của danh từ này. Đọc tiếp Tiếng·nói và Chữ·viết của Người Việt cổ.

Những lợi·ích của cách viết Tiếng Việt theo khuôn·phép chung của hệ·thống chữ·viết biểu·âm.

Những lợi·ích của việc hoàn·tất một nửa chặng đường cải·cách văn·tự còn lại bằng cách viết Tiếng Việt theo khuôn·phép chung của hệ·thống chữ·viết biểu·âm.

Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.
Cập·nhật: Ngày 27 Tháng·mười·hai (December) 2015

Chúng·ta đã hoàn·tất được một nửa chặng đường dài trong cải·cách văn·tự (writing reform): Đó là thay·thế hệ·thống chữ·viết dùng Hán-tự (Chinese character script system) bằng hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái (alphabetic script system) để ghi tiếng Việt. Chúng·ta đã và đang tự·mãn với những thành·quả vô·cùng to·lớn của bước đầu cải·cách chữ·viết (script reform) vì sức lan·toả của hệ·thống chữ Việt mới, hệ·quả của cải·cách văn·tự theo chiều rộng; nói cách khác, chúng·ta phát·triển Tiếng Việt về lượng hay số·lượng (quantity). Ví·dụ như xoá·bỏ được quốc-nạn mù·chữ; để ghi tiếng Việt, chúng·ta chỉ phải nhớ và sử·dụng 29 ký·tự, nói chính·xác·hơn là 29 chữ·cái (letter)— ký·tự in·được (printable character) được sử·dụng để đại·diện cho mỗi âm·vị (phoneme)— thay·vì phải nhớ hơn 9.450 ký·tự Nôm hay Nôm-tự (Nôm character) được dùng để ghi tiếng Việt, âm Việt gồm 14.519 tiếng/âm Việt·nôm đơn, và 9.812 ký·tự Hán hay Hán-tự (Chinese character) được dùng để ghi 2.033 tiếng/âm Việt·nồm đơn (tất·cả đều là tiếng có·ý·nghĩa).

Chúng·ta đã và đang quên·đi một nửa chặng đường còn lại vô·cùng quan·trọng của cải·cách văn·tự: Đó là cải·cách Tiếng Việt theo chiều sâu; nói cách khác, đó là phát·triển về phẩm hay phẩm·chất (quality) của Tiếng Việt, là thay·thế cách viết chữ Việt luông·tuồng theo khuôn·phép Hán-tự bằng cách viết chữ Việt đa·âm·tiết. Đây là bước đi chiến·lược trong thời·đại mới (new age), thời·đại của thông·tin, điện·toán·hoá và toàn·cầu·hoá; bước đi bằng đôi hia bảy dặm này đòi·hỏi (require) một cơ·chế thoả·đáng mới (new adequate mechanism), thích·hợp (appropriate) đáp·ứng được các nhu·cầu (need) mới nhằn thay·thế khuôn·phép cũ đã lỗi·thời và không phù·hợp với cấu·trúc của Tiếng Việt; việc thay·thế này cũng là xu·thế phát·triển tất·yếu của ngôn·ngữ loài người.

Việc hoàn·tất một nửa chặng đường cải·cách văn·tự còn lại bằng cách viết chữ Việt đa·âm·tiết (polysyllabic), tách·bạch rõ·ràng giữa từ·ngữ và âm·tiết, biểu·thị tiếng·nói Việt đa·âm theo khuôn·phép mang tính toàn·cầu (globality), tính hoàn·vũ (universality) chung cho hệ·thống chữ·viết biểu·âm trên toàn thế·giới sẽ mang đến nhiều lợi·ích cho công·cuộc phát·triển đất·nước: Đọc tiếp Những lợi·ích của cách viết Tiếng Việt theo khuôn·phép chung của hệ·thống chữ·viết biểu·âm.

Những bất·lợi của cách viết chữ Việt luông·tuồng rập theo khuôn·phép của Hán-tự

Những bất·lợi của cách viết chữ Việt luông·tuồng rập theo khuôn·phép của Hán-tự.
Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.

Trong cải·cách văn·tự (writing reform), chúng·ta chỉ hoàn·tất một nửa chặng đường: Thay·thế hệ·thống chữ·viết dùng Hán-tự (Chinese character script system) bằng hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái (alphabetic script system) để ghi tiếng Việt, nhưng cái gốc, cốt·lõi, nền·tảng của vấn·đề là cách viết luông·tuồng không đầu, không đuôi của lối viết đơn·âm·tiết (monosyllabic) và theo khuôn·phép Hán-tự độc·âm của Trung·hoa để ghi Tiếng Việt·nam đa·âm vẫn không hề thay·đổi. Có·lẽ do ảnh·hưởng quá nặng·nề của hằng ngàn năm Bắc-thuộc Trung·hoa còn vương·vãi lại. Cách viết luông·tuồng không phân·biệt từ và âm·tiết này chỉ thích·hợp với ngôn·ngữ độc·âm Trung·hoa với hệ·thống chữ·viết dùng ký·tự. Chữ·viết Việt, cách viết Việt phải phù·hợp với ngôn·ngữ đa·âm của Tiếng Việt, và đây cũng là xu·thế phát·triển tất·yếu của ngôn·ngữ loài người (human race) hay nhân·loại (humankind). Đọc tiếp Những bất·lợi của cách viết chữ Việt luông·tuồng rập theo khuôn·phép của Hán-tự

Khái·lược Về Văn·học Chữ Nôm Ở Việt Nam

Khái Lược Về Văn Học Chữ Nôm Ở Việt Nam – GS. TSKH. Nguyễn Quang Hồng
 

Ngay từ đầu Công nguyên cho đến suốt 1000 năm Bắc thuộc sau đó, các dân tộc trên đất nước Việt Nam đã sống trong quá trình cộng cư với nhau và cả với người Hán từ phương Bắc đến. Trải qua quá trình cộng cư này cùng với sự tiếp xúc với chữ Hán và văn hóa Hán, các dân tộc Việt Nam đã dần dần chủ động sử dụng chữ Hán trước hết là trong hành chính và trong giáo dục, rồi cả trong sáng tác văn học, hình thành một nền văn học chữ Hán của chính dân tộc mình. Và từ khi thoát li khỏi sự đô hộ trực tiếp của phong kiến phương Bắc, thì bên cạnh chữ Hán vẫn tiếp tục được coi trọng, người dân bản địa Việt Nam còn sáng tạo ra chữ viết cho bản ngữ của mình. Đó là các hệ thống chữ viết ô vuông theo hình mẫu chữ Hán, được gọi là chữ Nôm: Người Kinh (tộc người Việt) có chữ Nôm Việt, người Tày có chữ Nôm Tày, v.v.

Với chữ Nôm Việt, ở Việt Nam đã hình thành nên một nền văn chương chữ Nôm (bên cạnh văn chương chữ Hán). Và chính trong lĩnh vực sáng tạo văn học, chữ Nôm gắn liền với ngôn ngữ dân tộc đã tạo nên những tác phẩm có giá trị, chiếm những vị trí cao nhất trong văn học cổ điển Việt Nam. Xin trình bày đôi nét khái quát về những chặng đường hình thành các thể thức và thể loại cùng với những tác giả và tác phẩm tiêu biểu của nền văn học chữ Nôm tiếng Việt.

Đọc tiếp Khái·lược Về Văn·học Chữ Nôm Ở Việt Nam

Phương·hướng mới cho Tự·điển chữ Nôm

Phương hướng mới cho Tự điển chữ Nôm
(Online Dictionary of Nôm Characters, a New Approach)

Nguyễn Hữu Vinh
(also known as Yuan Yu-Rong)
Quality Control Manager, Industrial Technology Research Institute, Hsin Chu, Taiwan.

Tóm lược
Với các phương tiện điện toán và Internet hiện có, việc biên soạn một quyển tự điển chữ Nôm điện tử rõ ràng, chính xác, đầy đủ, dễ dùng và có thể mở ra những chiều hướng nghiên cứu mới là điều rất khả thi. Phương thức thu nhập dữ kiện bằng cách lột soát các hình thái chữ Nôm từ những văn bản Nôm được xem như là một giải pháp hữu ích và có tính thuyết phục. Mỗi một chữ Nôm trong tự điển đều phải được dẫn chứng bằng các thí dụ cụ thể trích dẫn từ các văn bản Nôm khác nhau. Tự điển còn cần phải có phương cách giải thích cấu trúc của chữ Nôm theo ngữ nghĩa của chữ. Một tự điển chữ Nôm điện tử cần phải được hỗ trợ bởi những phương tiện kỹ thuật hiện đại như dễ truyền thông qua mạng Internet, dễ tra cứu (bằng âm Quốc Ngữ, mặt chữ, mã chữ, hoặc tập hợp chữ, v.v), và nhất là có tính cách quốc tế, máy nào cũng dùng được. Để đáp ứng được các nhu cầu đó, cần có một bộ font chữ Nôm theo mã chuẩn quốc tế (Unicode). Thêm vào đó, cần có một cơ sở dữ kiện (database) được xác định ngay từ bước đầu để chứa đựng các thông tin về một chữ Nôm như mặt chữ, mã chữ, âm Hán Việt, âm đọc, cấu trúc, văn liệu, v.v… Kế đến là một giao diện cho người dùng (end-user’s interface), cho phép người dùng tra cứu và tìm kiếm (search) các thông tin chứa đựng trong kho dữ kiện này một cách dễ dàng và nhanh chóng. Ngoài ra, cần một Giao diện (interface) dành riêng cho Ban Biên Tập (BBT) để nhập dữ kiện vào kho dữ kiện và thảo luận những vấn đề liên quan đến mọi khía cạnh của tự điển. Ngoài các chức năng tra cứu của một tự điển thông thường, tự điển còn có thể mở rộng để hỗ trợ công việc thống kê và phiên âm. Một BBT với nhiều khả năng và trình độ khác nhau về cả chữ Nôm lẫn kỹ thuật điện toán, cư ngụ ở nhiều nơi trên thế giới, sẽ mang lại những thành quả mà một cá nhân khó có thể làm nổi. BBT cần phải xác định các quy trình làm việc rõ ràng, với một số nguyên tắc về quản lý dự án (project management) và phát triển phần mềm (software development) để bảo đảm tính thống nhất và chất lượng của tự điển. Cuối cùng là vài khía cạnh của quyển Tự Điển Chữ Nôm Trích Dẫn được thiết kế theo chiều hướng trên.
Đọc tiếp Phương·hướng mới cho Tự·điển chữ Nôm